- هدف تحقيق

ادامه توليد خودروهايي كه با فناوری قديمي و تفكر يارانه‌اي عرضه مي‌شوند و تردد خودروهاي فرسوده، روز به روز بر مشكلات اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي كشور مي‌افزايد. در چنين شرايطي تلاش براي شناسايي و تأمين سوختي ارزان و پاك كه جايگزين مناسبي براي سوختهاي مايع متداول همچون بنزين و گازوئيل باشد، ضرورت مي‌يابد. درحال حاضر بيش از 6/4 ميليون دستگاه خودرو در ناوگان حمل‌ونقل جهان، گاز طبيعي فشرده (CNG) مصرف مي‌كنند و روند استفاده از CNG در كشورهايي چون آرژانتين، ايتاليا، برزيل، پاكستان، هند، آمريكا، چين، ونزوئلا، مصر، كانادا، كلمبيا، آلمان و نيوزيلند همچنان در حال گسترش است. اكثر كشورها به دليل ملاحظات زيست محيطي، كارايي تجهيزات، هزينه كم‌تر و سهولت دسترسي به گاز طبيعي، در زمينه گسترش استفاده از خودروهاي با سوخت طبيعي طر‌حهاي ملي بلندمدتي را در دستور كار خود دارند.

در كشور ما نيز در دسترس بودن ذخاير عظيم گاز طبيعي و وجود شبكه توزيع گسترده آن و همچنين كاهش واردات سوخت، ايجاد اشتغال و كاهش آلودگيهاي زيست محيطي از مزاياي بارز استفاده از اين سوخت به شمار مي‌رود. در همين راستا طرح ملي كاربرد گاز طبيعي فشرده در ناوگان حمل‌و نقل كشور از سال 1380 به عنوان يك تصميم راهبردي در شركت ملي نفت ايران مطرح و توسط مراجع عالي برنامه‌ريزي و اجرايي كشور (مجلس و دولت) حمايت شده است.

سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت كشور به نمايندگي از شركت ملي نفت ايران، اجراي اين طرح را از سال 1381 آغاز كرده و مقرر شده است صنعت CNG با چنان سرعتي رشد نمايد كه طي 20 سال آينده حداقل 50 درصد از سوخت ناوگان حمل‌ونقل كشور از طريق مصرف CNG تأمين شود. سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت كشور براي نيل به هدف يادشده به تدريج نقش خود را از مجري طرح به نقش هدايت و كنترل طرح و در نهايت سياستگذار روند توسعه طرح تغيير مي‌دهد.

اولين و در عين حال اساسي‌ترين نيازمندي سازمان براي ايفاي اين نقش جديد به صورت كارا و اثربخش، دسترسي به اطلاعات جامع، دقيق و بهنگام از وضعيت عرضه و مصرف اين سوخت جديد و تراكنش‌هاي سيستم اجرايي CNG در كشور است.ازاین‌رو،‌این‌تحقیق‌به‌منظورانتخاب تكنولوژي‌هاي مناسب براي برداشت خودكار و روي خط داده‌های موردنیازسازمان از تجهيزات موجود در جايگاههاي عرضه سوخت CNG و مخازن سوخت نصب شده بر روي خودروهاي CNG سوز و همچنين انتخاب تكنولوژي مناسب براي انتقال داده‌هاي برداشت شده به يك محل تمركز داده‌ها (در تهران) براي دسترسي مديريت سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت كشور انجام شده است.

2- روش تحقيق

آنچه براي رسيدن به راهکار مناسب براي انتخاب فناوریهاي مورد نظر صورت پذيرفت، به شكل روشمند عبارت است از:

1- بررسي دقيق مساله و شناسايي جزئيات مختلف آن

2- بررسي نيازهاي هر جزء از مسأله

3- بررسي‌فناوريهايي كه پاسخگوي نيازهاي به دست آمده در بند 2 باشند.

4- انتخاب معيارهاي سنجش و گزينش فناوریها

5- ارزيابي‌وسنجش‌فناوریهاتوسط‌معيارهاي‌به‌دست آمده

6- انتخاب فناوریهاي مناسب.

3- بررسي و شناسايي دقيق تحقيق

در راستای شناخت دقیق مساله، در ابتدا لازم بود پس از شناخت سیستم تأمين سوخت CNG، داده‌های مورد نیاز در این سیستم شتاسایی شوند. بدین منظور مذاكراتی با مديريت طرح كاربرد گاز طبيعي فشرده در ناوگان حمل‌ونقل كشور انجام شد. براساس مذاکرات انجام شده مشخص شد، هفت نوع داده در سیستم تأمین سوخت CNG که اجزاي اصلي آن به همراه نمايش شماتيك يك جايگاه CNG در شکل 1 نشان داده شده است، مورد نظر می‌باشد.

شكل 1- اجزاي مختلف يك جايگاه عرضه CNG

 داده‌هاي مورد نظر در سيستم CNG عبارتند از:

1- ميزان گاز طبيعي ورودي به هر جايگاه CNG در هر لحظه (بر حسب مترمكعب يا كيلوگرم) و فشار گاز ورودي

2- ميزان گاز CNG بعداز كمپرسور در هر لحظه (بر حسب مترمكعب يا كيلوگرم) و فشار گاز در اين قسمت

3- ميزان گاز CNG ذخيره شده در مخازن ذخيره هر جايگاه در هر لحظه (بر حسب مترمكعب يا كيلوگرم) و فشار گاز در مخازن

4- ميزان گاز CNG عرضه شده توسط هر ديسپنسر در هر جايگاه در هر لحظه (بر حسب مترمكعب يا كيلوگرم) و فشار گاز در اين قسمت

5- زمان دقيق استارت‌هاي (شروع به كار مجدد) كمپرسورهاي هر جايگاه

6- تعداد و نوع خودروهايي كه در هر جايگاه CNG، سوخت‌گيري مي كنند.

7- ميزان گاز CNG كه هر خودروسوخت‌گيري مي‌كند.

موارد 1 تا 5 مربوط به داده هايي مي‌شوند كه از تجهيزات مستقر در جايگاههاي CNG مي‌بايست اندازه‌گيري و برداشت شوند. اطلاعات رديف 6 مي‌بايست از خودروهايي برداشت شوند كه به هر جايگاه CNG مراجعه كرده و در آنجا سوخت‌گيري مي‌كنند. اطلاعات رديف 7 مي‌بايست در نقطه اتصال خودرو به سيستم سوخت‌رساني CNG در جايگاههاي مربوطه و در هنگام انجام عمليات سوخت‌گيري، اندازه‌گيري و برداشت شود.

بنابراين سه دسته تكنولوژي دركل فرايند، به كار گرفته خواهند شد كه عبارتند از:1- تكنولوژي‌هاي برداشت داده

2- تكنولوژي‌هاي انتقال و شبكه محلي داده 3- تكنولوژي‌هاي انتقال راه دور داده

4-مراحل اجرايي تحقيقروش تحقيق به ترتيب مراحل زير انجام شده است:1/4- بررسي‌وشناسايي دقيق سه دسته تکنولوژي مورد نياز

2/4 - بررسي ادبيات تصميم‌گيري‌هاي چند معياره و طرز تعيين شاخصهاي سنجش و گزينش

3/4 - بررسي ادبيات و استخراج كليه معيارهاي توصيه شده در ادبيات انتخاب تكنولوژي.در مورداجراي مرحله 1/4، سه دسته تکنولوژي برداشت داده، انتقال داده در شبکه LAN و انتقال داده در شبکه WAN بررسی شد.

در زمینه تکنولوژی‌های برداشت داده، انواع تکنولوژی‌های دستی به دلایل در پي آمده به طور کامل کنار گذاشته شد و تنها تکنولوژی‌های خودکار بررسی و شناسایی شدند.

- خطا: وقتي از روشهاي دستي براي برداشت داده استفاده مي‌شود، در هر دو مرحله جمع‌آوري داده‌ها و وارد كردن آنها از طريق صفحه كليد به رايانه، امكان بروز خطا وجود دارد.

- تأخير: در روش دستي بين زمان وقوع اتفاق و زمان وارد كردن آن به رايانه، تأخير وجود دارد. به طور كلي روشهاي دستي به دليل ماهيت آنها نسبت به روشهاي خودكار، به زمان بيشتري نياز دارند.

- کارمزد: جمع‌آوري و وارد كردن داده‌ها به صورت دستي، نياز به توجه و دقت تمام وقت نيروي انساني و بالطبع كارمزد متناسب با آن را دارد.در زمینه تکنولوژی‌های انتقال داده، کلیه تکنولوژی‌های موجود در کشور بررسی شدند. البته استفاده از تکنولوژی‌های شناسایی شده به زیرساخت مخابرانی، موقعیت جغرافیایی هر جایگاه و مشخصات زیربنایی آن جایگاه بستگی دارد که امکان‌سنجی این مساله به مرحله نهایی گزینش منتقل شد.

ابزارهايي كه براي سنجش و گزينش فناوریها به كار گرفته شدند (اجرای مرحله 2/4) همگي در حيطه ابزارهاي مرسوم در حوزة تصميم‌گيري‌هاي چندمعياره (MCDM) بودند. ماتريس امتياز موزون عمده ابزاري بود كه در اين قسمت از آن بهره گرفته شد.

به منظور تعيين بهترین مدل انتخاب فناوري (اجرای مرحله 3/4)، پس از مطالعه مفاهیم اولیه تکنولوژی، انواع آن و معیارهای شناسایی آن، مدل‌های TIES، UNIDO، مقایسه هرینه‌ها، دسته‌بندی و سیستم امتیازدهی بررسی شد. از این میان مدل TIES برای استفاده در این تحقیق انتخاب شد.

مطابق مدل TIES و بر اساس نيازهاي مساله اين تحقيق، سه نوبت تدوين ابزار كسب داده‌هاي دست اول از صاحبنظران و خبرگان، جمع‌آوري نظرات وآن‌گاه استخراج و جمع‌بندي نتايج درهر مرحله انجام شد. در اين راستا براساس روش گلوله برفي، صاحبنظران هر حيطه انتخاب شدند. تحصيلات، سابقه‌كاري و اشتهار افراد به تخصص، اشتغال و ارتباط با مباحث انتخاب فناوري از جمله معيارهايي بود كه براي انتخاب افراد در اين مرحله در نظر گرفته شدند. سپس با ابزارهاي پرسشنامه نيمه‌باز و مصاحبه نيمه‌ساخت‌يافته اطلاعات و نظرات ايشان، گردآوري و پردازش شد.

حاصل اين فرايند، سه نوع مدل انتخاب تكنولوژي مناسب به شرح زير است، كه هر يك متناظر با يك بخش از نيازهاي عنوان شده در مساله تحقيق بود:1- مدل انتخاب تكنولوژي‌هاي برداشت داده‌ها

2- مدل انتخاب تكنولوژي‌هاي انتقال داده‌ها در شبكه محلي داخل ايستگاه گاز رساني

3- مدل انتخاب فناوري براي انتقال داده‌ها از ايستگاهها به دفتر مركزي مستقر در تهران.در اين راستا مراحل در پي آمده به ترتيب انجام گرفته است: 4/4 - بررسي و انتخاب معيارهاي سنجش و گزينش فناوریها بر اساس ادبيات معيارهاي سطح يك

5/4 - تهيه وطراحي فرم نظرخواهي براي معيارهاي انتخاب شده و هرگونه پيشنهاد اصلاحي و تكميلي (فرم نظرخواهي نيمه باز)

6/4 - انتخاب خبرگان و صاحبنظران در اين حيطه با استفاده از روش گلوله برفي

7/4 - كسب نظرات صاحبنظران در خصوص معيارهاي سنجش فناوریهاي مورد بحث و اوزان معيارها

8/4 - بررسي و جمع‌بندي نظرات جمع‌آوري شده براي سطح نخست معيارها

9/4 - بررسي ادبيات تخصصي فناوری‌هاي مورد بحث براي به دست آوردن معيارهاي تخصصي سنجش و گزينش فناوریها (سطح دوم و سوم معيارها)

10/4 - طراحي فرم نظرخواهي در خصوص معيارهاي تخصصي انتخاب شده براي سنجش و گزينش فناوریهاي مورد بحث (سطح دوم و سوم معيارها). براي كسب هر گونه نظر اصلاحي و تكميلي، فرم نظرخواهي به صورت نيمه باز طراحي شده است.

11/4 - بررسي و انتخاب افراد واجد صلاحيت جهت ارسال فرم‌هاي نظرخواهي با روش گلوله برفي

12/4 - كسب نظرات تخصصي صاحبنظران در خصوص معيارهاي سطح دوم و سوم گزينش فناوریها و اوزان هر يك

13/4 - جمع‌بندي معيارهاي سطوح دوم و سوم

14/4- ارسال مدل‌هاي انتخاب فناوری به انضمام ليست فناوریهاي مورد بحث براي متخصصان هر فناوری براي امتيازدهي به هر يك از فناوريها.

مرحله اول: تعيين معيارهای اصلی (سطح اول) برای انتخاب تکنولوژی‌های مورد نظر

در فرايند اجراي مراحل 4/4 تا 8/4 و براساس يافته‌هاي مطالعه ادبيات انتخاب تكنولوژي در مرحله 1/4، پنج معيار اصلي به شرح در پي آمده به عنوان معيارهاي سطح اول انتخاب تكنولوژي استخراج شدند:

1- معيار فني و قابليتهاي تکنيکي تكنولوژي موردنظر

2- معيار سازگاري با زيربناهاي فني موجود در مناطق مختلف ايران

3- معيار اقتصادي و ميزان سرمايه‌گذاري لازم

4- معيار اجتماعي- فرهنگي و ميزان تطابق فناوري با شرايط بومي

5- معيار قابليت اطمينان، آينده‌نگري و طول عمر فناوري.سپس براساس معيارهاي پنجگانه مزبور، يك فرم نظرخواهي طراحي شد. در اين فرم نظرخواهي براي هر معيار يك امتياز بين صفر تا 100 پيشنهاد و از صاحبنظران نيز درخواست شد اولاً نسبت به رد، تأئيد و يا تكميل معيارهاي ارايه شده اقدام نمايند
و ثانياً براي معيارهاي مورد نظر خود يك امتياز بين صفر تا 100 پيشنهاد كنند. اين پرسشنامه براي خبرگان و صاحبنظران منتخب ارسال شد.

از بررسي نتايج نظرخواهي در اين مرحله، پنج معيار اوليه پيشنهادي در سطح اول به سه معياركلي به اين شرح قابل جمع‌بندي هستند:1- معيار اقتصادي

2- معيار فني و قابليتهاي تكنيكي

3- معيار آينده‌نگري و طول عمر.

به عبارتي معيار رديف 4 (معيار اجتماعي- فرهنگي و ميزان تطابق فناوري با شرايط بومي) با اين استدلال كه در مساله مورد نظر بر انتخاب نوعي از تكنولوژي که برداشت داده‌ها و انتقال را به صورت خودكار و بدون دخالت نيروي انساني انجام دهد، تأكيد شده است، توسط صاحبنظران فاقد اهميت تشخيص داده شد و معيار رديف 2 در پيشنهاد اوليه نيز (معيار سازگاري با زيربناهاي فني موجود در مناطق مختلف ايران) در اين مرحله حذف گرديد و مقرر شد با توجه به وضعيت زيربناي مخابراتي كشور در محل جغرافيايي استقرار هر جايگاه CNG در مرحله نهایي انتخاب فناوريهاي انتقال داده‌ها مدنظر قرار گيرد. اما نکته قابل ذکر بي‌اثر بودن اين معيار بر فناوريهاي برداشت داده‌ها، انتقال داده‌ها در شبکه LAN است. به عبارت ديگر اين معيار تنها بر فناوري انتقال داده در شبکه‌های WAN تأثيرگذار خواهد بود.

دراين مقطع به منظور اجراي مراحل 9/4 تا 13/4، ابتدا انواع تكنولوژی‌هاي موجود براي برداشت داده‌ها، انتقال داده‌ها در شبکه LAN و انتقال داده در شبکه‌های WAN که در مرجله 1/4 بررسی و شناسایی شده بودند، به شرح موارد در پي آمده لیست شدند:

- باركد يك بعدي

- باركد دو بعدي

- RFID- نوار مغناطيسي

- OCR- Machine Vision

ب: تکنولوژی‌های انتقال داده‌ها در شبکه LAN

- Cable- WLAN - Combine of Cable & WLAN

ج: تکنولوژی‌های انتقال داده‌ها در شبكهWAN

- Dial up- Internet (Dial up)- Internet (ADSL)- Leased Line (DSL)- Leased Line (X.25)- Leased Line (VPN)- Wireless (Microwave)- Satellite (VSAT)- Fiber Opticسپس يك فرم نظرخواهي طراحي شد. در اين فرم كه داراي جزئيات تخصصي و فني بيشتري از هر يک از معيارهای سطح اول بود، معيار اول و سوم سطح اول، به معيارهاي سطح دوم و معيار دوم سطح اول در سطوح دوم و سوم افراز گرديد. علاوه بر اين، براساس مطالعات انجام شده در زمينه تکنولوژی‌های مورد نیاز، مشخص شد که معيارهای سطوح دوم و سوم برای تکنولوژی‌های سه‌گانه برداشت داده‌ها، انتقال داده‌ها در شبکه LAN و انتقال داده در شبکه‌های WAN متفاوت و به شرح جداول 1 تا 3 می‌باشد.

فرم‌هاي نظرخواهي تهيه شده دراين مرحله براي خبرگان و صاحبنظران منتخب ارسال و از آنها خواسته شد ابتدا نسبت به قبول يا رد هريک از اين معيارها و يا اضافه کردن معيارهاي ديگر، اظهار نظر نمايند و سپس به هريک از معيارهاي ارايه شده به تفکيک وزني بين صفر تا 100، از لحاظ اهميت اختصاص دهند. همچنين از ايشان درخواست شد چنانچه در هر مورد علاوه برتكنولوژي‌هاي ليست شده، تكنولوژي ديگري سراغ دارند، اعلام نمايند.

در اين مرحله، از مجموع 35 پرسشنامه توزيع شده موفق به دريافت نظرات از 20 منبع (صاحبنظر) شديم. نكته قابل توجه در اين مرحله اين بود كه تمامي صاحبنظران طرف مشاوره، ساختار پيشنهادي را در افراز معيار هاي سطح اول به معيارهاي سطح دوم و سوم و تکنولوژی‌های ليست شده در هر دسته مورد تأئيد قراردادند. البته با ارايه اوزان مورد نظر خود براي معيارهاي منتخب، ارزش متفاوتي را قايل شدند. تنها نكته قابل توجه در اين مرحله اين بود كه در مجموعه تكنولوژي‌هاي انتقال داده در LAN توسط چند تن از صاحبنظران يك روش اتصال مستقيم منابع داده به كامپيوتر مستقر در هر جايگاه CNG از طريق پورت سريال كامپيوتر نيز توصيه شده بود كه اين روش نيز تحت عنوان تكنولوژي Direct به ليست تكنولوژي‌هاي انتقال داده LAN اضافه شد.

جمع‌بندي نظرات در خصوص اوزان هريك از معيار ها از طريق محاسبه ميانگين هندسي و نرمال كردن آنها به دست آمده است.

مرحله سوم: امتيازدهي به انواع تكنولوژي‌هاي مورد نظر در ارتباط با معيارهای تعيين شده برای انتخاب تکنولوژی‌هادراين مرحله در فرايند اجراي مرحله 14/4، يك فرم نظرخواهي طراحي شد كه صاحبنظران ذي‌ربط بتوانند به راحتي تكنولوژي‌هاي شناسايي شده در مراحل قبل را در ارتباط با هريك از معيارهاي موجود با يكديگر مقايسه و به هريك از تكنو لوژي‌ها، امتيازي بين 1 تا 9 اختصاص دهند.

فرم‌هاي نظرخواهي شده دراين مرحله براي خبرگان و صاحبنظران منتخب ارسال و از آنها خواسته شد به نحوي به هر يك از تكنولوژي‌ها امتياز دهند كه امتياز بالاتر (نزديك به 9)نشان‌دهنده مطلوبيت بيشتر آن تكنولوژي در ارتباط با معيار مورد نظر باشد. بـراي مثـال ارزان‌ترين تكنـولـوژي

جدول 2- معيارهای سطوح مختلف تكنولوژي‌هاي انتقال داده در شبكه LAN

 




در ارتباط با معيار "سرمايه اوليه" امتياز "9" را به خود اختصاص خواهد داد، در حالي كه مطلوب‌ترين تكنولوژي از نظر معيار "متوسط زمان كاركرد بدون خرابي" نيز امتياز "9" را به خود اختصاص مي‌دهد و اين در حالي است كه ممكن است همين تكنولوژي از نظر معيار اقتصادي، امتياز پاييني (نزديك به 1) كسب كرده باشد.

جدول 3- معيارهای سطوح مختلف تكنولوژي‌هاي انتقال داده در شبكه WAN

در اين مرحله از مجموع 22 پرسشنامه توزيع شده، نظرات از 12 منبع (صاحبنظر) دريافت شد.



جمع‌بندي نظرات در خصوص امتيازات هريك از تكنولوژي‌هاي مطرح در ارتباط با معيارهاي مورد نظر از طريق محاسبه ميانگين هندسي آنها حاصل گرديد6- يافته‌هاي تحقيق

سرانجام بعداز طي مراحل سه‌گانه تعیین معیارهای انتخاب تکنولوژی برای هر سه دسته از تکنولوژی مورد نیاز در این تحقیق و نظرخواهي از صاحبنظران باتجربه عملي و فني درخصوص امتيازدهي به هر يك از تكنولوژي‌هاي مطرح و براساس اطلاعات حاصله، نسبت به تعيين امتياز نهايي انواع تكنولوژي‌هاي مورد نظر با لحاظ نمودن وزن نهايي هريك از معيارهای انتخاب تکنولوژی اقدام شد و ليستي از اولويت‌هاي به كارگيري تكنولوژي‌ها به دست آمد. محاسبات انجام شده براساس روش مجموع وزين از زيرگروه مدل‌هاي جبراني از انواع مدل‌هاي ارزيابي با معيارهاي چندگانه انجام شد.

بدين ترتيب براي برداشت داده‌ها شش تكنولوژي، براي انتقال داده در شبكه محلي LAN، چهار تكنولوژي و براي انتقال داده در شبكه WAN، نه تكنولوژي به ترتيب اولويت، انتخاب شدند. تكنولوژي‌هاي منتخب در هر گروه به ترتيب اولويت مطابق جدولهاي 4 تا 6 است.

انتخاب تكنولوژي مناسب براي انتقال داده در WAN براي هر جايگاه CNG كاملاً به زيرساخت امكانات مخابراتي محل جغرافيايي آن جايگاه ارتباط دارد. بنابراين چنانچه امكانات مخابراتي يك محل خاص امكان استفاده از تكنولوژي منتخب با اولويت يك را مقدور نسازد، به طور منطقي مي‌بايست تكنولوژي با اولويت بعدي جايگزين شود و اين روند تا زماني كه تكنولوژي منتخب با زيربناي مخابراتي محل مورد نظر تطبيق پيدا نمايد، ادامه مي‌يابد. *

جدول 5- ترتيب اولويت تكنولوژي‌هاي انتقال داده در LAN

جدول 6- ترتيب اولويت تكنولوژي‌هاي انتقال داده در WAN

منابع

1- اسناد وگزارشهاي موجود در سازمان بهينه سازي مصرف سوخت کشور.

2- اصغرپور، محمد جواد (1377) تصميم‌گيري‌هاي چند معياره، انتشارات دانشگاه تهران.

3- بشارتي‌راد، زهره (بي تا)، ارايه مدلي جهت تعيين روش مناسب دستيابي به تکنولوژي (مطالعه موردي تکنولوژي‌هاي صنعت برق)، مركز تكنولوژي نيرو (متن).

4- دانايي فرد، حسن (1383) روش شناسي پژوهش کيفي در مديريت: رويکردي جامع"، تهران: اشراقي.

http://www.linktionary.com/t/topology.html.2005

http://www.public.iastate.edu. 2005