ساختار آينده محيط كار

مؤلف: جان.اي. چلنجر مترجم: مهدي فهيمي

در ساختار آينده محيط كار فناوري نقش پراهميت تري ايفا خواهدكرد. حركت بي وقفه اقتصاد جهاني درحال دگرگون كردن مفاهيم سنتي »زمان« و »مكان« است. امروز شمار زيادي از شركتهاي حقوقي از اشكــال گـوناگون هوش مصنوعي استفاده مي كنند. »كار از راه دور« در قرن بيست و يكم كه با هدف دستيابي به برنامه ريزي انعطاف پذيرتر به مورد اجرا گذاشته مي شود، راهكار غالب خواهدبود. مشاغلي در آينده موفقند كه بتوانند زمينه اتصال مجدد كاركنان را به جامعه هموار سازند. ارتباطات ديجيتالي باعث شده كه جايگزين ارتباطات رو در رو شده و همين امر به جدايي كارمندان از يكديگر انجاميده است. فناوري و علم آمار دو محركه اصلي ايجاد تحول اقتصادي محسوب مي شوند كه درخصوص جامعه، سياستهاي مردمي و حتي محيطي كه در آن، زندگي و كار مي كنيم، نيز داراي كاربردهاي فراواني هستند. باتوجه به اينكه رايانه ها بسيار هوشمندتر، پرشتاب تر، كم حجم تر و آنچنان ارزان قيمت شده اند كه همگان امكان خريد را دارند، در ســاختــار آينــده محيط كـار، فناوري نقش فوق العاده پراهميت تري ايفا خواهد كرد. ما پيشاپيش ناظريم كه حركت بي وقفه و متكي بر فناوري اقتصاد جهاني درحال ايجاد دگرگوني در مفاهيم سنتي »زمان« و »مكان« است. اينترنت اين امكان را فراهم ساخته كه يك فرد، قادر باشد هر زمان، شب يا روز، امور شغلي خود را درشركتي انجام دهد كه در دهها منطقه جغرافيايي دورتر قرار گرفته است. رايانه هاي كيفي قابل حمل، تلفنهاي سلولار(1) پي جوها (پيجرها) و اتصالات بدون سيم اينترنت، امكان كار در هر زمان و هر مكان را مهيا سـاخته اند. امروزه ما نظارت بيشتري بر برنامه هاي خود داريم؛ درنتيجه ممكن است بسياري از ما تصميم به استفاده از مرخصيهاي روزانه در وسط هفته بگيريم كه زمينهاي ورزشي و مراكز خريد، خلوت هستند و درعوض، تعطيلات پايان هفته را به كار مشغول شويم. علاوه بر فناوري، رشد روزافزون ساختار آماري جمعيت نيز بر آينده محيطهاي كاري تاثير خواهد گذارد. براي مثال شركتهايي كه ازنظر تخصصي در سطح پايين تر قرار دارند، شايد مجبور شوند فضا را براي كاركنان مسن تر خالي كنند. كارفرمايان جهت نيل به رشد مستمر، با چالش بهره گيري همزمان از نيروهاي جوان و سالخورده مواجه خواهند شد. فناوري 1 - خلاصه وضعيت كاركنان: ميكروچيپ هاي فشرده همه سابقه استخدامي كاركنان را دربر خواهند داشت؛ غربال (گلچين) كردن كاركنان به سادگي جست وجوي فلز با استفاده از دستگاه فلزياب خواهدبود. كارفرمايان قادرند، درنهايت با استفاده از ميكروچيپ هايي كه اطلاعات بسيار فراواني را در خود ذخيره داشته و به طور مستقيم به موضوع، مرتبط و در دسترس باشند، متقاضيان كار را غربال (گلچين) كنند. اين چيپ ها به حذف تقلب (دغل كاري) كمك كرده، حتي امكان شناسايي افرادي را كه امنيت و ايمني محيط كار را با مخاطره مواجه سازند، براي كارفرمايان فراهم خواهند ساخت. 2 - مشاغل آينده: در آينده، اكثر فعاليتهاي كاركنان، مشتمل بر فناوري اطلاعات است. كاركنان مجبور خواهند شد تا اطلاعات مرتبط با محصولات، خدمات و نيازمنديهاي مشتري را گردآوري كرده و سپس پرورش داده و يا ذخيره سازند. شبكه هاي رايانه اي با سيستم هاي اطلاعاتي اي داراي ارتباط داخلي خواهندبود كه بر كل صنايع تاثير خواهند گذارد؛ كاركناني كه بتوانند در راستاي طبقه بنديهاي جديد مشاغلي كه منبعث از اين شبكه ها و تبعات آنها هستند، گام بردارند، به شدت موردنياز خواهندبود. 3 - كمبود نيروي كار: تامين كمبود كار نه با تسهيل در تدوين و اعمال قوانين مهاجرت، بلكه از طريق ارتقاي خلاقيتهاي فناورانه پيشرفته حاصل خواهدشد. شركتهاي داراي فناوري پيشرفته با استفاده از رباتها امكان خواهند يافت كه نياز به نيروي انساني را مرتفع سازند. بهره گيري ازرباتها نياز به كاركنان زنجيره اي خط توليد(2) را كاهش داده اند. امكاناتي نظير پست صوتي، منشي هاي ديجيتالي خصوصي، نرم افزارهاي تقويمي جهت رايانه هاي خانگي به انضمام نرم افزار صدا به متن (VOICE-TO-TEXT) بسياري از مشاغل كارمندي را حذف كرده اند. بــه همين شكل ممكن است نوع تكامل يافته تري از فناوري، باعث بي مصرف شدن برخي از مشاغل معيني با فناوري بالا گردند. براي مثال شايد نرم افزارهاي رايانه اي به جاي انسان توسط نرم افزارهاي ديگر برنامه ريزي شوند. رايــانـه ها نياز به بسياري ازمديران پشت ميز نشين را كاهش خواهند داد؛ زيرا با استفاده از آنها يك نفر به جاي دو يا سه كارمند، بازده خـواهــد داشت. آيا روزي مي رسد كه فناوري به طور واقعي جايگزين انسانهايي شود كه ساخت رايــانــه هـا را طراحي و برنامه ريزي مي كنند؟ امروزه شمار زيادي از شركتهاي حقوقي از اشكال گوناگون هوش مصنوعي استفاده مي كنند. به رغم ناتواني نرم افزارهاي امروزي در رقابت با انعطاف پذيري مغز انسان، آنها عمل تحليل واقعيات، كاربرد قوانين و مقررات، ارائه توصيه ها و تهيــه پيش نــويسهاي اسناد دلخواه را انجام مي دهند. اين امر ممكن است بدون نياز به مراجعه به وكلاي تازه كار، حذف معضلات حقوقي را به ارمغان بياورد؛ مهمتر اينكه وجود چنين نرم افزاري، وسيله خوبي است كه نشان دهد تا چه حد در ايجاد رايانه هاي واقعاً انديشمند توفيق حاصل كرده ايم. اطلاعات آماري 4 - زنان تحصيلكرده: چون شركتها به منظور شكار افراد ماهر جهت تصدي تعداد روبه رشد پستهاي نيازمند به مهارت، از لحاظ زمان داراي مشكلات روزافزوني هستند. زنان داراي مدرك دانشگاهي، بيشترين منفعت را خواهند برد؛ همين امر درنهايت به محو سقف تعيين شده قبلي خواهد انجاميد. تعداد زنان دريافت كننده مدر چهارساله دانشگاهي طي دو دهه گذشته، 44% افزايش داشته است؛ از سوي ديگر شمار مردان داراي چنين مدارك دانشگاهي از سال 1993 تاكنون با 6% كاهش روبه رو بوده است. چون مردان، كمتر به عنوان كارشناس، فارغ التحصيل مي شوند، زنان با توجه به چنين اقتصادي كه به سرعت روبه گسترش است، به عنوان متقاضي شغل مربوطه، بيشتر وارد سطوح اجرايي و مديريتي خواهندشد. براساس اعداد و ارقام اداره آمار از سال 1993 تاكنون تعداد زناني كه به كار تمام وقت در پستــهاي مديريتي، اداري و اجــرايي روي آورده اند، 29% افزايش داشته است؛ حال آنكه اين رقم درمورد مردان، 19% است. 5 - پايان دوران مشاغل تك جنسي: امروزه ديگر مشاغــل را به »شغل مردانه« يا »شغل زنانه« تقسيم بنــدي نمـي كنند. چون توليد عمدتاً رايانه اي شده، مشاغلي كه نوعاً توسط مردان انجام مي شد، از لحاظ كمي كاهش يافته است. بنابر اعلام وزارت كار، درهمين حال، مردان بيشتري به مشاغل مراقبتهاي پزشكي و مشاغل خدماتي اي روي آورده اند كه درحال حاضر اكثراً توسط زنان انجام مي شود. زنان در ساير مشاغل توليدي كه به جاي قدرت فيزيكي محض به دانش رايانه اي نيازمند هستند، نيز رقابتي برابر با مردان دارند. ممكن است تا اواسط اين قرن، شمار زنان در محيطهاي كاري به رشد خود ادامه داده، با تعداد مردان برابر شود. 6 - تعداد تولد نوزادان: در وضعيت زاد و ولد نوزادان، رشد تازه اي به وقوع خواهد پيوست كه لزوم ايجاد مهدهاي كودك با هزينه كارفرما را افزايش خواهد داد و صاحبان مشاغل را وادار خواهد ساخت تا اين امر را به عنوان امتيازي براي رقابت در جذب كاركنان باتجربه مطرح سازند. با انجام اين عمل و تشكيل خانواده هاي جديد، نرخ رشد سالانه درحد فاصل سالهاي 2000 الي 2020 به 4/3 ميليون نفرخواهد رسيد؛ يعني برابر با تعداد زاد و ولد در سال 1957 كه بالاترين نرخ تولد در قرن بيستم بوده است. 7 - از كارافتادگي بزرگسالان: براي بسياري از نوجوانان و جواناني كه از كارافتادگي والدين خود را شاهدند، نوعي جو عدم اعتماد به رابطه و قرارداد ميان كارفرما - كارمند ايجاد شده است، پس در مقابل قوانين سخت محيطهاي سنتي كار از خود مقاومت نشان خواهند داد. همزمان با تاسيس روزافزون كارگاهها و مشاغل خصوصي جديد توسط مردم حركتي انقلابي درامور كارگشايي و كارفرمايي درحال شكل گيري است. جمعيت عظيم بيش از 70 ميليون نفري پرستاران بچه كه در سال 2001 به مرز 55 سالگي خواهد رسيد، هم در زمره بهترين مشتريان و موكلان بنگاههاي كارگشايي جديد خواهندبود. 8 - مراقبت از سالمندان: در سال 2020 در ازاي هر 100 شخص بالغي كه به سن كاربرسد، 27/7 نفر 65ساله يا مسن تر وجود خواهد داشت؛ اين نسبت بيانگر يك افزايش 28/5 درصدي تنها طي دو دهه خواهدبود. برخي از شركتها ممكن است براي رقابت در جذب و حفظ كاركنان مستعد، امكان مراقبت غيرپزشكي از سالمندان در محيط كار را فراهم و ارائه كنند. كارمندان مي توانند والدين خود را به محلهايي كه توسط شركت، اداره مي شود، بياورند؛ درست همان گونه كه بچه ها را روزها به مراكز نگهداري مي برند كه توسط خود شركت اداره مي شود. هزينه تاسيس چنين مراكزي دراثر افزايش خلاقيت كاركنان و كاهش غيبت آنان جبران خواهدشد. 9 - نيروي موردنياز: شركتها به منظور التيام زخمي كه در اثر ترك كار يا سازماندهي مجدد برجاي مانده، درجست و جوي داوطلبان تصدي پستهاي مديريتي اي خواهندبود كه پيشتر براي مدتي طولاني به عنوان مدير موفق در يك شغل يا به عنوان يك كارفرما در مصدر امور قرار داشته اند. اين گونه كارمندان را مي توان به منظور تقويت مشاركت و روحيه اخلاقي كاركنان و درنتيجه افزايش منافع شركتها به كار فراخواند. جهت پــرهيــز از لزوم تدوين و اجراي دوره هاي پرهزينه آموزش داخلي، شركت رغبت بيشتري به انتخاب داوطلبان مسن تري خواهد داشت كه داراي سطح مهارت شغلي بالاتري باشند. بعضي از شركتها هم با هدف حفظ دوران خوش كاري كارمنداني كه مدتي طولاني در مصدر امر قرار داشته اند، مبادرت به استخدام مجدد آن افراد خواهندكرد. 10 - تاسيس مشاغل از سوي بازنشستگان: موج جديدي از بازنشستگان اقدام به تاسيس مشاغل جديد خواهندكرد و غالباً مبادرت به انجام خدمات گسترده اي مي كنند كه پيشتر، خود براي كارفرمايانشان انجام مي داده اند. آنها ممكن است جهت اعمال نظرات خود، كاركنان بازنشسته ديگر را استخدام كنند كه عمدتاً سالمند هستند. اين گونه كارمندان به دليل دارابودن سالها تجربه كاري و روابط شغلي گسترده، بسيار رقابت پذير خواهندبود. در مشاغل »غيرمجازي« مسئله تبعيض سن به صورت عكس خواهدبود. پاره اي از كاركنان جوان كه اينك در اقليت قرار گرفته اند، ممكن است ســرپــرستــان و همكاران مسن تر را به بي عدالتي و عدم واگذاري برابر امكانات متهم كنند. محيط كار 11 - تحول در محيط كار: شركتهاي آمريكايي كه با شانه خالي كردن كاركنان جوان از انجام كارهاي محول مواجه شده اند، به طور فزاينده اي دست به دامن نيروهاي عظيم و منبع غالباً فـــراموش شده بازنشستگان (THE SUN BELT) خواهند شد. جمعيت روبه افزايش بازنشستگان كه بسياري از آنها به مناطق داراي آب و هواي گرمتري نظير فلوريدا و آريزونا (در آمريكا) نقل مكان مي كنند، ثابت خواهدكرد كه منبع سرشاري از كار هستند؛ به ويژه براي شركتهايي كه درجست و جوي كارمندان مسلط به كامپيوترند. شركتها امور مربوط به رايانه خود را به صورت قراردادي (يا پروژه اي) در اختيار بزرگسالاني قرار مي دهند كه روز به روز دركار با رايانه و اينترنت، متبحرتر مي شوند. چنين شركتهايي ممكن است حتي كارهاي نوعاً مهم خود را درمراكز »كار از راه دور« (COMMUTING CENTERS) متمركز سازند. در اين مراكز صدها كارشناس از مناطق مختلف جامعه، دور هم جمع شده، روي رايانه هايي كه از طريق اينترنت به شبكه شركت موردنظر متصل هستند، به كار مشغول مي شوند. 12 - »كار از راه دور«: »كار از راه دور« كه درپي تقاضاي كارمندان و جهــت دستيــابــي به برنامه ريزي انعطاف پــذيــرتـر به مورد اجرا گذشته مي شود، در آينده راهكار غالب خواهدبود. براساس يك تحقيق رقابتي، 43% از مجريان منابع انساني اظهار داشتند كه در قرن بيست و يكم به طور فزاينده اي، محيطهاي غيرمتمركز و »كار از راه دور« بهترين راهكار خواهندبود. »كار از راه دور« نه تنها براي كاركناني كه درپي ايجاد تعادل بيشتر ميان خانواده و محيط كار خود هستند، سودمند است، بلكه به دليل توسعه اين سودمندي و بهره دهي، رضايت كارفرما را نيز تامين خواهندكرد. در كارخانه »AT&T« كه حدود 29% از مديران آن، دست كم هفته اي يك بار به »كار از راه دور« اقدام مي كنند (8% بيشتر از سال 1994)، ساعت كاري شان به طور متوسط، در خانه 5 ساعت بيشتر از محيط كار است. به گزارش بــرخـي از شركتها نرخ سودمندي و بهره دهي كساني كه مبادرت به »كار از راه دور« مي كنند، 20% الي 25% بالاتر از كارمنداني بوده است كه فقط در اداره به كار مشغول هستند. 13 - هتلهاي مجتمع: افزايش قابليت جابه جايي كارهاي مبتني بر اطلاعات به اين معناست كه به زودي محيطهاي دايمي كار، كمياب خواهندشد؛ درعوض پيدايش و افزايش هتلهاي مجتمع را شاهد خواهيم بود. كاركنان نيمه وقت يا كارمندان ثابت، فضاي دفاتر موجود در هتلهاي مجتمع را كه به صورت عمومي و نه به خاطر انجام كارهاي خاص طراحي شده اند، از يك روز تا يك سال و يا حتي بيشتر اشغال خواهندكرد. آنها خيلي راحت دو شاخه رايانه خود را به پريز برق زده، آغاز به كار مي كنند. اين هتلها به همه افراد شركتهاي گوناگون، فضا و اتاق اجاره خواهند داد. چنين اقدامي منافع پرشماري را درپي خواهد داشت: ستادهاي مجتمع بسيار كم حجم تر هستند و هزينه كمتري را دربردارند. شركتهاي تجاري، بسيار راحت قادرند جهت بازاريابي كالاها و خدمات خود، دفاتر كوتاه خواهديافت. اين مراكز كه به سرعت در حومه شهرها درحال گسترش هستند، به تدريج از مراكز اصلي شهر جــدا شده و به راه اندازي مشاغل كوچك ريسك پذير اقدام خواهندكرد. اين مسايل دوسويه را ازطريق مشاركت ميان شركتهاي حومه شهرها و بنگاههاي خدمات اجتماعي مراكز شهرها مي توان حل كرد. جويندگان پرانگيزه كار در رفت و آمد از شهر به حومه و بالعكس كمكهايي دريافت خواهندكرد. آنها براي ورود به برخي از مشاغل توسط گروهي از داوطلباني آموزش مي بينند كه شمار بسياري از آنها را بازنشستگان تشكيل مي دهند. اكثر هزينه هاي چنين برنامه هايي توسط كمكهاي دولت تامين خواهدشد. در ابتدا نرخ سرمايه بري چنين مشاغلي بالاست؛ اما با جا افتادن بـرنامه، آنها به طور فزاينده اي براي شركت كنندگان، توفيق و فرصتهاي مناسبي به ارمغان خواهند آورد. 20 - فشار بيشتر ازسوي توان خواهان (معلولان): همزمان با قدمت محيط كار، كارمندان بيشتري در كليه سطوح به ناتوانيهاي جسمي دچار مي شوند و دعواهاي حقوقي بسياري به جرم تبعيض، اقامه خواهد شد. همايشها و جلساتي كه به منظور آگاهي رساندن و آموزش به كاركنان در زمينه ابتلا به ناتــوانيهــاي جسمي برگزار مي گردد، اجتناب ناپذير خواهدبود. تلاش براي دستيابي به حقوق برابر براي »توان خواهان« شبيه حركتهاي آمريكايي - آفريقايي طرفداران حقوق بشردر قرن بيستم خواهدبود.(3) جامعه 21 - تنوع فرهنگها: رشد تنوع نيروي انساني در محيط كار به احتمال قوي جشنهاي كريسمس شركتهاي سنتي را به موضوعي مختص قرن بيستم تبديل خواهدكرد. تعداد اديان و فرهنگهاي موجود درمحيط كار در دهه گذشته رشد چشمگيري داشته است. امروزه درايالات متحده بيش از 1500 سازمان عمده مذهبي وجود دارد كه به فعاليت مشغول هستند و تعداد پيروان اين اديان همه ساله درحال رشد است. مسلمانان در آينده اي نزديك به دومين گروه بزرگ مذهبي ايالات متحده تبديل خواهند شد. طبيعي است كه بسياري از اين گروهها، كريسمس را جشن نمي گيرند يا به آن اعتقادي ندارند؛ آنها همچنين برخي از مفاهيم سنتي مسيحيان نظير روز »احساس بخشي« (THANKS GIVING) را درك نخواهندكرد. بعضي از شركتها جهت انعكاس تنوع رو به رشد، برنامه تعطيلات خود را تغيير خواهند داد. كارفرمايان به جاي ارائه ليستي از روزهايي كه شركتها تعطيل خواهند بود، به احتمال قوي ليستي از تعطيلات پيشنهادي را دراختيار كارمندان خود قرار خواهند داد تا آنها از قبل روزهاي تعطيل خود را برگزينند.