| در سمينار ارزيابي فني و مالي پروژه ها عنوان شد: |
| چگونه سرمايه گذاري كنيم؟ |
|
مطالعه و تعيين اولويت سرمايه گذاري براي طرحهاي گوناگون با اهداف گوناگون، داراي اهميت بسيار است و نقش تعيين كننده اي دارد. در مطالعات گزينه هاي گوناگون ازنظر فني و اقتصادي، هميشه بايد ادامه وضع موجود يكي از گزينه هاي موردبررسي باشد. صرفه جويي در مطالعات امكان سنجي فني و اقتصـادي كه هزينه اي ناچيز درقبال ساير هزينه ها ازجمله ساخت دارد، اشتباه است. سير رفتاري بسياري از مديران دولتي و وابسته به دولت مبتني بر بازار است و به عنصر اساسي كه انسان است، توجه نمي كنند. بررسي مسايل گوناگون مربوط به بررسي و تعيين چگونگي سرمايه گذاري و اولويتهاي آن موضوع نخستين سمينار ارزيابي فني و مالي و اقتصادي پروژه ها درايران بود كه در آبان ماه امسال در تهران برگزار شد. در اين سمينار كه با حضور گروهي از مديران و كارشناسان همچنين نمايندگان سازمان يونيدو (UNIDO) ويكي از شركتهاي فعال در اين زمينه، تشكيل شد. آقاي اردكانيان يكي از مسئولان و كارشناسان سازمان مديريت و برنامه ريزي در سخناني گفت: انتخاب مناسب ترين گزينه طرح در مطالعات اقتصادي، نيازمند به مطالعات دقيق متكي بر اطلاعات، آمار و برآوردهاي هزينه، درآمد، تاريخ شروع، مدت ساخت، مدت بهره برداري و تامين اعتبار قابل دسترسي و نزديك به حقيقت است. مطالعه و تعيين اولويت سرمايه گذاري براي طرحهاي مختلف با اهداف متفاوت داراي اهميت بسيار بوده و رل تعيين كننده دارد. برنامه ريزي براي تعيين اولويت طرحها معمولاً با استفاده از كارشناسان بخش عمومي و با استفاده از همكاري كارشناسان بخش خصوصي انجام مي شود. مسايل سياسي، نظامي و زيست محيطي در برنامه ريزي براي تعيين اولويت ها آثار تعيين كننده دارد. از آنجايي كه انجام مطالعات امكان سنجي فني اقتصادي مستلزم هزينه ناچيزي در مقابل هزينه سرمايه گذاري است، صرفه جويي يا حذف انجام اين گونه مطالعات موجب خسارات زيادي در گذشته شده است. حساسيت انتخاب گزينه ساخت و بهره برداري با تاخيرهاي غيرقابل قبول صورت گيرد. وي سپس به موضوع حساسيت انتخاب گزينه بهينه در مقابل تاريخ شروع و مدت ساخت و مدت بهره برداري پرداخت وافزود: شروع ساخت تسهيلات جديد و يا زمان توسعه تسهيلات موجود چه قبل از موعد و چه بعداز آن موجب زيان در بهره برداري از سرمايه است. تاريخ شروع مطالعه امكان سنجي بعضي پروژه ها ممكن است بعد از اقتصادي ترين زمان اجرا باشد. البته ارجح است كه شروع مطالعات امكان سنجي قبل از اقتصادي ترين زمان شروع اجرا باشد. درواقع يك مطالعه كامل امكان سنجي اقتصادي مناسب ترين زمان تهيه نقشه ها و زمان اجرا را باتوجه به مدت زمان واقعي تهيه پروژه و اجرا و مدت بهره برداري را تعيين و پيشنهاد مي كند. تاريخ شروع، مدت ساخت و بهره برداري از يك گزينه در معرفي گزينه بهينه اثر تعيين كننده دارد. به كاربردن سرمـايه، بدون مطالعه و دقت كافي، براي پروژه هاي كلان و تاخيرهاي غيرقابل قبول در شروع بهره برداري از آنها مي تواند يك پروژه را غيراقتصادي كند. در مطالعات اقتصادي هزينه ساخت با تغييرزمان ثابت فرض مي شود. دليل عمـده اين فرض امكان تغيير غيرقابل پيش بيني تكنولوژي ساخت درجهت كاهش هزينه است. لذا برآورد هزينه ساخت براي شـروع زمــان سـاخت متفاوت ثابت فرض مي شود. اهميت زمان در مطالعات امكان سنجي فني و اقتصادي ! نرخ سود براي تبديل كليه هزينه ها و منافع به سال مبنا ! نيازها و يا محدوديت هاي سياسي ! نيازها و يا محدوديت هاي اجتماعي ! نيازها و يا محدوديت هاي نظامي ! نيازها و يا محدوديت هاي زيست محيطي ! مرحله بندي ساخت و بهره برداري ! ارزش اسقـاط پــروژه در پــايــان مدت بهره برداري به گفته اين كارشناس روشهاي متداول براي مطالعات اقتصادي به دو گونه است و مطالعات اقتصادي به دو روش كلي يعني: ! نسبت درآمد به هزينه و ! بازده اقتصادي صورت مي گيرد. در روش نسبت درآمد به هزينه، انتخاب از بين گزينه هايي (شامل ادامه وضع موجود) كه نسبت مجموع درآمد مدت بهره برداري تبديل شده به ارزش ريال سال مبنا به مجموع هزينه تبديل شــده بـه همان سال مبناست صورت مي گيرد. بهترين گزينه معمولاً گزينه اي خواهدبود كه نسبت درآمد به هزينه آن از همه گزينه هاي ديگر بزرگتر و بيشتر از يك باشد. درهر گزينه بايد به حساسيت آن ازنظر تاريخ شروع و مدت ساخت براي مناسب ترين برنامه شروع و ساخت نيز توجه شود. در روش بازده اقتصادي معيار محاسبه نرخ بازده اقتصادي براساس پيدا كردن نرخ سود سرمايه براي توسعه و يا ساخت تسهيلات موردمطالعه است. در اين روش نرخ سود ساليانه سرمايه گذاري براي دوره ساخت و بهره برداري محاسبه و گزينه اي كه داراي بيشترين نرخ سود سرمايه گذاري باشد پيشنهاد مي گردد. در اين روش نيز بايد مناسب ترين تاريخ شروع و مدت ساخت، ارزيابي و مشخص شود. نتيجه: باتوجه به مطالب فوق چنين مي توان نتيجه گرفت كه ضرورت دارد زمان شروع تهيه پروژه و مدت اجرا و بهره برداري نيز در مطالعات امكان سنجي فني واقتصادي براي كليه طرحها صورت گيرد. صرفه جويي در مطالعات امكان سنجي فني اقتصادي كه مستلزم هزينه اي بسيار ناچيزي، در مقايسه با هزينه ساخت، است يكي از عامل هاي اشتبــاه سرمايه گذاري در بعضي از پروژه هاي عمده گذشته بوده است. اين موضوع موجب شده كه به اين امر مهم توجه بيشتري مبذول شود تا در آينده از سرمايه گذاري بهتر بهره برداري شود. آقاي منصور مجدم نيز در اين سمينار در سخنراني خود با عنوان ارزيابي مالي پروژه ها اظهار داشت: در حوزه اقتصاد نوين چند مفهوم جديد تعريف شده است. 1 - دولت عامل توسعه نيست و فقط بسترساز توسعه است. 2 - شركتها عامل توليد ازطريق توجه به كارايي هستند. وي افزود اگر چنانچه از منابع به گونه اي درست استفاده شود مي تواند نقش موثري در توسعه كشور داشته باشد. آقاي مجدم به اين نكته اشاره كرد كه رفتار ديگري كه مديران به آن مبتلا هستند مدل توسعه مبتني بر استفاده از منابع اوليه است اخذ اين منابع از دولت است. مطالعه اي كه پورتر در 10 كشور دنيا داشته است بيـانگر آن است كه خيلي از كشورها موفق ، متكي بر مواداوليه نيستند. اين صاحب نظر سپس گفت متاسفانه سير رفتاري بر بسياري از مديران دولتي و وابسته به دولت مبتني به بازار است و به عنصر اساسي كه انسان است توجه نمي كنند. بزرگترين دارايي به گزارش خبرنگار ما در اين سمينار يك روزه آقاي دانـش مــديـر بازرگاني شركت نظم پويان صنعت نوين كه در برپايي سمينار نيز همكاري داشته است، در سخناني با اشاره به اهميت نيروي انساني كارآمد و افراد متخصص گفت: ما نيروي انساني را بزرگترين سرمايه و دارايــي مي دانيم و اعتقاد راسخ داريم كه با بهره گيري درست و بهينه از آن نه تنها مي توان خدمات مطلوب، مناسب و موردنظر را به كارفرمايان ارائه داد بلكه مي توانيم در مديريت يكپارچه پروژه ها، مديريت محدوده پروژه ها، مديــريت زمان پروژه ها، مديريت هزينه پروژه ها، مديريت كيفيت پروژه ها، مديريت منابـع انساني پروژه ها، مديريت ارتباطات پروژه ها، مديريت ريسك پروژه ها، مديريت مالي و اداري پروژه ها، مديريت تداركات پروژه ها و مديريت قراردادهاي پروژه ها، مشاور مناسبي براي كارفرمايان باشيم. وي درادامه سخنانش به معرفي امكانات و ويژگيهــاي يك نــرم افـزار مناسب براي امكان سنجي پرداخت و با اشاره به اينكه برنامه (COMFAR) خلاصه شده »مدل كامپيوتري براي آناليز امكان سنجي و گزارش گيري« است گفت: اين برنامه توسط واحد ارزيابي اقتصادي بخش عمليات صنايع (UNIDO) در سال 1979 درنيويورك تهيه و تدوين شده است. مدل اصلي ايــن بــرنـامه با استفاده از زبانهاي برنامه نويسي پاسكال و Cكه قريب به 50000 خط (معــدل يك كتــاب 2500 صفحه اي) مي شود توسط يك تيم 7 نفره در مدت يك سال و نيم طراحي شده است. در تهيه اين برنامه كامپيوتري از تجربيات بيش از 30 كميته ارزيابي اقتصادي كشورهاي مختلف بهره گرفته شـده است و پس از طــي 3 سال دوران آزمايشي؛ و رفع اشكالات؛ براي اولين بار در سال 1983 به بازار عرضه شده است. هزينه تهيه اين برنامه بالغ بر يك و نيم ميليون دلار بوده و هم اكنون بيش از نيم ميليون نسخه از آن در سراسر جهان و به 15 زبان (ازجمله انگليسي؛ فرانسوي؛ آلماني؛ چيني؛ هلندي؛ ايتاليايي؛ عربي؛ روسي؛ پرتغالي؛ اسپانيايي و...) درحال بهره برداري است. وي سپس به اهداف اين برنامه اشاره كرد و افزود: زمـاني كه ايده هاي متفاوت براي سرمايــه گــذاري و انتخاب مطرح شد. سرمايه گذاران به دنبال راه حلهاي مختلفي بودند تا بتوانند بهترين تصميم را بگيرند. اما وجود پارامترهاي فراوان (بيش از 4000 متغير) محاسبات را گاهي آنقدر پيچيده مي كرد كه تصميم گيرندگان از نتايج آنها اطمينان لازم را نداشتند. ازطرف ديگر نگرشهاي متفاوت به يك موضوع خاص؛ باعث مي شد تا نتايج يكسان حاصل نشود. به عبارت ديگر درمورد يك طرح؛ برخي از محاسبات طرح را اقتصادي جلوه مي داد و بعضــي ديگــر كـلاً آن را رد مي كرد. ايــن مــوضــوع سبـب شـد تا دست اندركاران به فكر استاندارد كردن تعاريف و محاسبات افتادند. اما مشكل اصلي يعني پيچيدگي عمليات محاسباتي هنوز باقيمانده بود. براي حل اين مشكل؛ كميته اي در (UNIDO) براي استاندارد و كامپيوتري كردن همزمان ارزيابي اقتصادي طرحها تشكيل شد و نهايتاً برنامه (COMFAR) تهيه و به بازار عرضه شد. برنامه كــامپيــوتري (COMFAR) برنامه انعطاف پذيري براي »ارزيابي مالي واقتصادي پروژه هاي صنعتي سرمايه اي« است كه مديران ارشد را قادر مي سازد: ! جريان نقدينگي را آناليز كند. ! فرصت هاي موجود را بشناسد. ! براي طرحهاي آينده برنامه ريزي استراتژيك انجام دهد. ! در موارد موردنياز تامين منابع مالي از سايرين را آناليز كند. ! با سرعت و دقت بيشتري تصميم بگيرد. ! با پيمانكاران برخورد مناسب داشته باشد. ! در طرحهــاي بزرگ صنعتي از امكانات سرمايه گذاران به نحو مطلوب بهره برداري كند. ! سهامداران را در راستاي اهداف معين ترغيب كند. ! بهترين انتخاب را به مديران بالادست با بهترين شيوه ارائه دهد. ! محل هاي تامين مالي و اقتصادي را برگزيند. ! بهترين حالت ممكن را براي استفاده از منابع نادر طبيعي؛ منابع نيروي انساني و منابع مالي كه با موقعيت هاي اجتماعي؛ رشد اقتصادي و توسعه هماهنگ است؛ انتخاب كند. ! از طولاني شدن عمر پروژه ها؛ سرمايه گذاري بيش از حد موردنياز و از ايجاد ظرفيتهاي بالاي بدون استفاده خودداري ورزد. ! از محاسبات پيچيده و جزيي دوري جويد و مطالب را به سادگي درك كند. وي پس از برشمردن ويژگيهاي اين برنامه گفت: اين برنامه محدود به آناليز و پيش بيني مالي براي ارزيابي اقتصادي نمي شود؛ بلكه استفاده از منابع داخلي را با منابع خارجي موردمقايسه قرار داده و براي منابع؛ هزينه هاي دوران ســاخت و توليد؛ برنامه مجزايي ارائه مي دهد و نقطه سربسر براي محصول يا محصولات از نقطه نظر تعداد توليد و هزينه توليد در مقايسه با زمان - هزينه - سرمايه - منابع مالـي و همچنين IRR، NPV ، آناليز هزينه - فايده، تعيين نقاط تصميم ساز را محاسبه و به صورت جداول و نمودارهاي مختلف ارائه مي كند. 1 در مطالعات گزينه هاي مختلف براي تعيين بهترين گزينه كه ازنظر فني امكان پذير و ازنظر اقتصادي بهينه باشد، هميشه بايد ادامه وضع موجود (DO NOTHING) يكي از گزينه هاي موردبررسي باشد. دراغلب مطالعات امكان سنجي اقتصادي پروژه ها به گزينه ادامه وضع موجود توجه نشده و فقط مناسب ترين گزينه بين گزينه هاي ديگر معرفي و انتخاب گرديده است. شك نيست كه امكان دارد گزينه منتخب از ادامه وضع موجود اقتصادي تر نباشد، به ويژه اگر |
