بهترين روش كاملترين نيست

مترجم: اكبر كريمزاده رغبتي

توليدكنندگان انگليسي كه همواره كوركورانه از نظريه »بهترين روش« تبعيت مي كردند اخيراً از خواب غفلت بيدار شده و با گسترش دامنه آگاهي خود كم كم تحت تاثير ايده هاي نوين اين معلم پير صنعت يعني دكتر دون راينرتسن (DON REINERTSEN و مبارزات وي با فرضيه »بهتريــن هميشــه ايــده آل ترين است« قرار مي گيرند. دكتر راينرتسن شخصيت جهاني و صاحبنظر توسعه صنعتي و كارشناس بهبود و توسعه محصول كه رياست مركز مشاوره مديريت (متعلق به خود) در كاليفرنيا را به عهده دارد، كنفرانسي كه با حضور مديران صنعتي و اقتصادي بسياري از كشورهاي جهان در انگلستان برگزار گرديد ضمن سخنراني به توضيح درباره طرح فرايند توسعه خود كه به »كارگاه طراحي« معروف است پرداخت و روشن ساخت كه چرا بسياري از باورها و اعتقادات ريشه دار و عميق درباره بهبود محصول و گسترش توليد مي دانند تا اين حد ناصحيح و عــاري از حقيقت بــاشند و ايجاد كج فهمي كنند. بنابه اظهار راينرتسن هنگامي كه براي ما افزايش توليد حاصل مي شود يا به بهبود و توسعه محصول دست مي يابيم اين عقيده و فكر گمراه كننده و فريبنده به ذهن متبادر مي شود كه بهترين روش و بهترين عملكرد را داشته ايم كه تصوري كاملاً باطل و دامي خطرناك است. اغلب شركتها كه حلقه مفقوده و خلاء خود را در ندانستن »بهترين شيوه كاري« مي دانند ابتدا صرفاً به جستجوي اين گمشده يعني »بهترين شيوه و روش كاري« مي پردازند و سپس آن را به فرايند بسيار پيچيده قبلي خود اضافه مي كنند. رهيــافتي كه معمولاً به ناكامي و شكست منتهي مي گردد. وي ادامه مي دهد: »من اين تفكر را كه »بهترين روش« را كمال مي داند قبول ندارم زيرا اين معنا را مي رساند كه براي انجام هر كاري فقط و فقط يك راه بهتر وجود دارد. خاستگاه اين انديشه و تصور مفهوم ضمني اين فرضيه است كه »بهترين شيوه كاري هميشه بهترين دستاورد و نتيجه را به دنبال دارد« كه پرواضح است عملاً امري مغاير با حقيقت بوده و فرضيه اي كاملاً غلط و مردود است. با اين همه هستند شركتهايي كه هنوز بر اين باور غلط و تصور نابجا و به دور از واقعيت باقي هستند كه مي توانند با سرهم بندي و جمع آوري مجموعه اي از تك تك »بهترين شيوه ها« يك فرايند توسعه مطلوب و بهينه را به وجود آورند. مردم به محض اينكه چيزي را تحت برچسب »بهترين« مشاهده مي كنند، انديشيدن را متوقف كرده، سخت تحت تاثير قرار گرفته و مجذوب واژه »بهترين« مي شوند و ديگر خود پيرامون آن فكــر نمي كنند، چنين رفتار خامي كه حاكي از بي توجهي و بي فكري است، رفتاري مكانيكي و خارج از كنترل است كه در دنياي پيچيده و پرتلاطم امروزي خطرناك است. به عقيده راينرتسن تمامي روشها و شيوه هاي كاري را بايد به عنوان ابزارهايي دانست كه براي تحقق اهداف معين و خاصي در شرايط و موقعيتهاي خاص سودمند واقع مي گردند. مثلاً هنگام مقايسه توسعه زنجيره اي و پياپي با توسعه همزمان و همگام. تفكر »بهترين« بيانگر اين است كه »متوالي و زنجيره اي« بد و »همزمان و همگام« خوبست. درصورتي كه واقعيت اين است كه با وجودي كه با فرايند »همزمان و همگام« امر سرعت بخشيدن به آهنگ توسعه به نحو بسيار مطلوب و مناسبي صورت مي گيرد معذالك يك فرايند زنجيره اي در به حداقل رساندن هزينه هاي كنترل توسعه و كاستن خطرات آن مي تواند بهتر باشد. براي تحقق يك هدف بخصوص »هركدام، بهترين« است. همين امر درباره سازمانهاي تخصصي (FUNCTIONAL ORGANIZATIONS) كه ابزاري بي نظير و قابل توجه و الگوهايي برتر در پايين نگــه داشتـن هـزينه هاي توسعه هستند صدق مي كند. هرچند تيمهاي پرنفر و كامل درسرعت بخشيدن به امر توسعه شايسته تر و موثرتر هستند ولي آنها هم فاقد كارآمدي لازم بوده بازدهي مطلوب را ندارند. به هرحال هيچ كدام از اينها يك روش بهتـر و برتر جهاني نيستند. من فقط مي خواهم يك رويكرد حساب شده تر و يك نگرش و ديدگاه انديشمندانه تري را نسبت به طرح فرايند توسعه القا كنم. رهيافتي كه مديران اگر بخواهند فرايندهاي توسعه خود را بهبود بخشند بايستي به كار بندند. آن رهيافت اين است: مديران بايد از عناوين و برچسبهاي فريبنده اي مثل »بهترين شيوه« كه تصميمات را مثله كرده (تصميم گيريها را بيش از اندازه ساده مي كند و مي شكند) بپرهيزند و رهيافتهاي تمام عيار، قطعي و بدون چون و چرا ارائه كنند و توجه و تمركز خود را روي طرحها، ابزار و الگوهايي معطوف سازند كه در راستاي همان رهيافت مورداستفاده قرار مي گيرند. دكتر راينرتسن پيشنهاد مي كند كه اگر شركتها به جاي توجه به مقررات خشك و جدي و قبول اين باور مرسوم قديمي كه: »كمال هميشه در بهترينهاست و براي فرايندهاي توسعه »بهترين روشها و جامع ترين و كامل ترين راههاي عملي وجود دارند«، به بررسي و تحليل فرايندهاي طرح خود بپردازند، آن گاه به اين نتيجه خواهند رسيد كه: »موقعيتهاي مختلف، اوضاع و احوال زمينه ها و شرايط متفاوت، انتخاب فرايندهاي متفاوتي را مي طلبد«. وي با چنين انديشه و تدبيري يك ابزار فكري و عملي توليد كرد كه هر شركت بتواند درتلاش براي رساندن محصولات جديدش به بازار به كار گيرد. حاصل كار يك رويكرد روشمند است كه تداوم تفكر شركتها را پيرامون چيستي و چرايي كاري كه انجام مي دهند تضمين مي كند و به آنان كمك مي كند تا در پديدآوري هر محصول همواره تكيه و تمركزخود را روي عوامل كليدي مثل راندمان و كارايي، زمان، قيمت تمام شده و هزينه بهبود محصول معطوف سازند. راينرتسن همچنين اين باور عامه و اعتقاد گسترش يافته را كه امر بهبود و توسعه محصول مقوله اي است صرفاً مرتبط با مهندسين، بي اعتبار و مردود مي داند و مدعي است كه در بسياري موارد هنگام طرح موضوع بهبود و توسعه محصول، هدف طراحي يك محصول جديد است. درنتيجــه از فــرايند توسعه به عنوان مقوله اي ياد مي شود كه بهتر است به عهده مهندسين و طراحان باشد. وي با پديد آوردن (مطرح ساختن) الگوي »كارخانه طراحي« (DESIGN FACTORY MODEL) تاكيد مي ورزد كه هدف واقعي فرايند توسعه محصول بايستي با ساير فرايندهاي جاري داخل شركت يكسان باشد تا سودآوري محقق گردد. بنابراين، توسعه محصول مسئله اي است كه به همه افراد درون سازمان مربوط مي گردد. بايد دانست كه در مفهوم »كارخانه طراحي« راينرتسن، اقتصاد فرايند توسعه، بويژه نقش بسيار مهم و حياتي ايفا مي كند: هرجا كه اهداف سودآوري به طور شفاف مطرح باشد و هركجا هزينه موجودي طرح مسئله حائزاهميتي تلقي شود و جايي كه مدل سازي اقتصادي براي ايجاد بصيرت و شناخت كافي نسبت به اقتصاد پروژه و فرايندهاي آن ابزاري مهم و ضروري به شمار آيد، آنجاست كه نقش برجسته و پراهميت مديران مالي درفرايند توسعه محصول به خوبي روشن و مشخص مي گردد. شركتهاي عمده جهان رويكرد پرآوازه توسعه محصول دون راينرتسن را به عنوان الگويي براي كارآمدتر ساختن چرخه هاي بهبود وتوسعه محصول خود پذيرفته اند. اين براي شركتها يك فرصت بزرگي است تا با شناخت و تجارب مهمي كــه كسب مي كنند از اثرات سود بخش آن در فعاليتهاي صنعتي و بازرگاني خود بهره مند شوند.1