بحران در صنعت و تجارت روي

اميرحسن نيك طره

بررسي وضعيت فلز روي در بازارهاي جهاني نشان مي دهد كه توليد و مصرف اين فلز طي سالهاي 1971 تا 2001 به ترتيب 2/7 درصد و 2/3 درصد در سال به طور متوسط رشد داشته است. در برخي از سالها تغييرات ميزان توليد و مصرف روي با يكديگر هماهنگ نبوده و همين امر بر نرخ فروش روي تاثير عميق گذاشته است. براي مثال در سال 1975 درحالي كه مصرف نسبت به سال قبل 15/7 درصد كاهش يافته بود، از ميزان توليد روي تنها 8/5 درصد كاسته شد و لذا نرخ فروش روي در سال 1975 نسبت به سال قبل از آن به ميزان 40 درصد كاهش يافت. البته به خاطر داريم كه در اين سالها، جهان و بويژه دنياي غرب با بحران افزايش قيمت نفت مواجه شده بود و صنايع دچار مشكل تامين انرژي گرديده بودند. در سالهاي اخير نيزبازار جهاني روي به شدت از ناهماهنگي رشد توليد و مصرف روي آسيب ديده است. براي درك بهتر موضوع، ميزان رشد توليد و مصرف جهاني روي طي ســالهــاي 2001-1996 را موردتوجه قرار مي دهيم. (جدول 1) مازاد رشد توليد نسبت به مصرف در كنار ساير عوامل، موجب گرديد كه نرخ جهاني روي در بورس فلزات لندن (LME) كه از مرز 1200 دلار در هر تن فراتر رفته بود، از اواخر سال 2000 سقوط آرام خود را آغاز كند و از اوايل سال 2001 بر شدت كاهش قيمت مستمر روي افزوده شود و اين نرخ هم در سال 2001 و هم در سال 2002 تا تني 723 دلار كاهش يابد و متوسط نرخ فروش فلز روي در 9 ماهه اول سال 2002 (1381) در حدود 775 دلار باشد. بدين ترتيب، بسياري از توليدكنندگان روي طي دو سال اخير مجبور به كاهش يا توقف توليد گرديده اند. شكي نيست كه اين بحران گريبانگير صنعت جوان روي كشورمان نيز شده است. عوامل ذيل را مي توان به عنوان دلايل كاهش شديد قيمت و تزلزل بازار روي برشمرد: ركود اقتصادي دوساله در ايالات متحده آمريكا (بزرگترين واردكننده روي درجهان) و كشورهاي اروپايي، وقايع 11 سپتامبر 2001 (انفجارهاي واشنگتن و نيويورك)، جنگ افغانستان و احتمال بروز جنگ دوم خليج فارس (بحران عراق) و ذخيره بسيار بالاي روي در انبارها. پيش بيني هاي خوش بينانه در اينجا بايد پرسيد كه علي رغم وجود بحران قيمت دربازارهاي بين المللي روي، چرا ميزان توليد اين فلز همچنان رشد داشته و حتي براي سال 2002 نيز رشدي حدود 2/6 درصد نسبت به سال قبل از آن پيش بيني شده است؟ نگاهي به تغييرات نرخ فروش روي از سال 1968 تاكنون نشان مي دهد كه نرخ روي در دوره هاي 4 تا 8 ساله به تدريج رشد يافته و به اوج رسيده و سپس با توقف افزايش قيمت، به شدت سقوط كــرده و مجــدداً رشــد قيمت به تدريج آغاز گرديده است. تحت همين شرايط، طي 35 سال گذشته يعني سالهاي 1968 تاكنون توليد روي درجهان جمعاً حدود 91 درصد افزايش يافته است. بدون شك توليدكنندگان و سرمايه گذاران در صنعت روي علي رغم كاهش شديد قيمت در بازارهاي جهاني در دو سال اخير، اميدوارند كه چون گذشته مجدداً رونق به بازار برگردد. كمال نقوي از كارشناسان مركز تحقيقات فلزات و معادن بانك مك كواري (MACQUARIE BANK) استراليا در سخنراني خود در اكتبر 2002 در سمينار سالانه مركز مطالعات بين المللي سرب و روي (ILZSG) دراستكهلم معتقد است پيش بيني هاي بيش از اندازه خوشبينانه مركز مطالعات بين المللي سرب و روي و ساير موسسات حرفه اي درمورد نرخ فروش روي از دلايل مهم اخذ تصميماتي ناصحيح در زمينه سرمايه گذاري و افزايش توليد روي طي سالهاي اخير بوده است و لذا به منظور بهبود شرايط بازار، خواستار توقف سرمايه گذاري جديد در صنعت روي شده است. براساس بررسي نقوي، نرخهاي فــروش روي، طــي سـالهاي 1983 تا 2001 به طور متوسط 17 درصد بيشتر از نرخهاي واقعي كه بعداً تحقق يافته، پيش بيني شده است. بررسيهاي نقوي نشان مي دهد كه طي سالهاي 1994 تا سپتامبر 2002 بين چهار فلز مس، آلومينيوم، سرب و روي، فلز روي از نظر رشد قيمت، سوددهي و بازده سرمايه گذاري ضعيف تر از بقيه بوده است. در تاييد اظهارات نقوي، چنانچه به تغييرات نرخهاي فروش مس، آلومينيوم، سرب و روي از ابتداي سال 2001 تا اواخر نوامبر 2002 توجه شود، ملاحظه مي گردد كه شدت كاهش قيمت و استمرار وضعيت بحراني قيمت روي نسبت به ديگر فلزات طي دوره مذكور بيشتر بوده است. اگرچه طي دو هفته اخير (اوايل دسامبر 2002) نرخ روي در LME بهبود نسبي يافته و به بيش از 800 دلار ترقي كرده است، ولي طبق پيش بيني ارائه شده درمجله متال بولتن METAL BULLETIN (مورخ 17 اكتبر 2002) به واسطه عدم وجود اعتماد در بازار (و موجودي انبارهــاي روي)، متــوسط قيمت روي در هفته هاي آتي بايد در حدود 770 تا 800 دلار موردانتظار باشد. چشم انداز آينده دراين مرحله، تكليف واحدهاي توليدي فعــال در صنعت روي چيست و آنــان كـه مي خواهند دراين صنعت سرمايه گذاري جديد انجام دهند، چگونه بايد عمل كنند؟ چشم انداز آتي قيمت روي چگونه خواهدبود؟ در شماره ماه مه 2002 مجله »متال بولتن« پيش بيني شده كه قيمت روي تا سال 2005 ميلادي با احتمال رشدي مناسب مي تواند به حــدود 1100 تا 1200 دلار در هر تن برسد. اگر چه نرخهاي مذكور درحد نرخهاي سال 2000 است، ولي با عنايت به توضيحات قبلي بايد با احتياط به آن نگريست و ضريب اضافه برآورد 17 درصدي گذشته را منظور و حداكثر قيمت را 1000 دلار براي سال 2005 درنظر گرفت. در اين شرايط، واحدهايي كه بتوانند قيمت تمام شده توليد خود را هر چه بيشتر كاهش دهند، خواهند توانست به حضور خود در بازار ادامه دهند. سرمايه گذاري در صنعت روي نيز بايد با درنظرگرفتن ملاحظات فوق و برآورد توان رقابت در يك بازار انجام شود كه هر روز نسبت بــه روز قبــل بيشتــر رقابتي مي گردد. براي سرمايه گذاريهاي جديد، علاوه بر دقت در كــاهش هــزينــه هاي توليد و بهره برداري، بايد توجه زيادي به كاهش هزينه سرمايه گذاري و احداث كارخانه مبذول شود تا ضمن كم كــردن هــزينــه هاي مالي سرمايه گذاري، هزينه استهلاك كمتري بر قيمت تمام شده توليد تحميل شود. دراين شرايط سخت، استفاده از تكنولوژي پيشرفته، خوراك دهي خط توليد با خاك معدن به جاي كنسانتره روي، دسترسي به خاك پرعيار و ا1