مدل كميسيون اروپا براي بررسي زنجيره ارزش تجارت سيال
محمد سلطاني دلگشا
نسترن حاجي حيدري

چكيده
با ظهور شبكه هاي رايانه اي، تجارت الكترونيك با مدل هاي مختلف و به نوعهاي گوناگون در كسب و كار وارد گرديد. با پديدار شدن اينترنت، موج جديدي از آن به وجود آمد و هنوز به تكامل نرسيده بود كه موج سوم، يعني تجارت سيال آغاز گرديد. اين نوع از تجارت به دليل قابليتهاي منحصر به فرد خود: قابليت جابجايي و دردسترس بودن، و با انتشار سريع تلفن هاي همراه، به سرعت مقبوليت يافته و حتي توانسته بعضي فعاليتها و كسب و كارها را تغييــــر دهد. با استفاده از نرم افزارهــا و سيستم هاي عامل دستگاههاي موبايل، كاربران مي توانند به راحتي و در هر موقعيتي به اينترنت دسترسي داشته باشند و قادر خواهندبود بسياري از كارها از قبيل:خريد، انجام امور بانكي، آگاهي از اخبار و قيمتهاي سهام، سرگرمي و غيره را انجام دهند. اين مقاله با توصيف مدل ارائه شده توسط كميسيون اروپا، تجارت سيال را به دو حوزه عمده، محتوي و زيرساختار تقسيم مي كند.

در حوزه زيرساختار و خدمات، سه فرايند محوري، نقل و انتقال سيال، خدمات سيال و رابط كــــــــاربر و نرم افزارهاي كاربردي سيال وجود دارند. ايجاد محتوي، آماده سازي آن و ايجاد بازار حوزه محتوي را تشكيل مي دهند. در هر فرايند فناوري ها، فعالان و مسائل عمده مربوط به آنها به اجمال معرفي مي گردند.

مقدمه
فناوري هاي موبايل اخيراً توجه زيادي را به خود جلب كرده است، نه فقط به عنوان محصول و كاربردهاي مصرفي آنها، بلكه به عنوان ابزاري جهت تقويت استراتژي هاي كاري و پشتيباني از فرايندهاي سازماني بويژه زماني كه با فناوري هاي برمبناي اينترنت يكپارچه مي شوند (ECONOMIST, 2001, VARSHNEY & VETTER, 2001, BARNES, 2002) . اگرچه فنـــاوري هاي بي سيم عمدتاً براي حوزه هــاي مصرف كننده گرا به كار گرفته شده اند (BARNES, 2002) تمايل فزاينده اي در استفاده از فناوري بي سيم در محيط سازمانها نيز ايجاد شده است (VARSHNEY ET AL,2002) ليونگ و آنتيپس (2001) پيشنهاد دادند كه تجارت سيال مي تواند كارايي سازمان را با توزيع اطلاعات به نيروهاي كاري دور از محيط سازمان و با معرفي كانالهاي جديدي براي تعامل با مشتريان، ارتقا دهد.
زنجيره ارزش تجارت سيال
قبل از معرفي تجارت سيال (MOBILE COMMERCE) پذيرش سريع رايانه هاي شخصي و دردسترس بودن فزاينده زيرساختار اينترنت، رشد بسيار زياد خدمات ومحصولات ديجيتالي را باعث گرديد. در اين اقتصاد ديجيتالي جديد، خدمات برخط مصرفي به وروديهاي متنوعي نياز دارند كه با يكديگر تركيب شوند و ارزش را به مشتري منتقل كنند. هيچ صنعتي به تنهايي نمي تواند اقتصاد ديجيتالي را ايجاد كند و نيازمند وروديهاي مختلف از صنعتهاي گوناگون است (SCHLEUTER & SHAW, 1997). درنتيجه، مشاركت، همكاري و يكپارچه سازي رمز موفقيت در وضعيت فعلي است و هم اكنون توافقاتي بين شركتها در صنايع مكمل مشاهده مي گردد. شركتهاي فعال در صنايع مخابرات، سخت افزار و نرم افزار رايانه، سرگرمي، نشر اخبار و خدمات مالي با دركنار يكديگر قرار دادن صلاحيتها و دارائيهاي خود ازطريق ادغامها و اكتسابها به فرصتهايي دست يافته اند كه به تحكيم صنايع اطلاعاتي منجر شده است (SYMONDS, 1999). چالش در اين بخش، فراتر رفتن از درك فعاليتهاي تجاري سنتي برمبناي اينترنت و بررسي حوزه نسبتاً جديد و كشف نشده تجارت سيال است. درحقيقت ما به دنبال درك اين مسئله هستيم كه چگونه ارزش در اين نوع از تجارت برمبناي اينترنت ايجاد مي گردد.

مدل اصلي: مانند هر محصول يا خدمتي، تجارت سيال نيز داراي بازيگراني در زنجيره فعاليتهاي ارزش افزاينده است كه به مشتري ختم مي شود. درحالي كه تحليل زنجيره هاي ارزش سنتي مي تواند براي روشن ساختن اين پيچيدگي به كار رود، تعدادي تكنيك هاي زنجيره ارزش پيشرفته وجود دارد كه بويژه براي رسانه هاي جديد ترجيح داده مي شوند. بويژه كميسيون اروپا (1996) چارچوبي را براي رسانه هاي جديد توسعه داد كه در ديگر حوزه هاي برخط نيز به خوبي به كار گرفته شده است (LOEBECKE, 2001, SCHLEUTER & SHAW, 1997). در اين مقاله از اين چارچوب براي تحليل بازيگران، فناوري ها و فعاليتهايي كه در تجـــارت سيال درگير هستند استفاده مي شود (شكل 1).



مدل اصلي از شش فرايند محوري در دو حوزه عمده تشكيل شده است: الف - محتوي ب - زيرساختار و خدمات. در تجارت سيال اين دو حوزه به صورت ذيل تعبير مي گردند:

زيرساختار و خدمات
1 - نقل و انتقال سيال: شبكه اصلي براي ارتباطات شامل انتقالها، تبديلها و تغيير صورت به داده و بالعكس است. اين بخش بازيگران مخابراتي عمده مانند AT&T, NTT DOCOMO و و VODAPHONE همچنين فناوري هاي انتقال سريع كه در آينده به بازار خواهندآمد مانند سيستم مخابرات سيال جهاني را دربرمي گيرد.

2 - خدمات سيال و ارائه پشتيباني: اين فرايند زيرساختهايي براي ارتباط با اينترنت، مسائل امنيتي، بسترسروري و سيستم هاي پرداخت را شامل مي شود. استانداردهايي مانند پروتكل كاربردي بي سيم و IMODE بلوك هاي سازنده جهت ايجاد امكان دسترسي به اينترنت ازطريق دستگاههاي موبايل هستند. استانداردهاي كليدي براي مسائل امنيتي و پرداخت هنوز درحال توسعه است.

3 - رابط كاربر و نرم افزارهاي كاربردي موبايل: اين فرايند حول يكپارچه سازي زيرساختار و سيستم با كاربران سخت افزار، نرم افزار و ارتباطات مي گردد. اين بخش رابط كاربر، محاوره ها، توسعه ميان افزارها و نرم افزارهاي كاربردي و همچنين ابزارهاي نوشتاري را شامل مي شود.

محتوي
1 - ايجاد محتوي: تمـــركز در اين فرايند ارزش زا، ايجاد موارد ديجيتالي مانند اطلاعات صوتي، تصويري و متني است. براي مثال رويتر اخبـــار روز و اطلاعات بازار سهام را منتشر مي كند.

2 - بسته بندي محتوي: در اين قسمت شاهد ديجيتالي كردن، شكل دهـــــي، ويرايش، خاص سازي و استفاده از نرم افزار جهت تركيب و بسته بندي محتوي هستيم. براي مثال مي توان به بسته بندي اطلاعات سهام رويتر براي روزنامه انگليسي فانينشال تايمز(FT.COM) اشاره كرد. همچنين اطلاعات در اين سايت قابل خاص شدن براي هر كاربر است كه شايد فقط به بعضي اطلاعات سهام علاقه داشته باشد.

3 - ايجاد بازار: بازاريابي و فروش محتوي، نقش اوليـــه پرتالهاي سيال است و ايجاد برنامه ها، ارائه خدمات و توجه به نياز مشتري را شامل مي شود. براي مثال پرتال شبكه اي سيال YAHOO كه خريد برخط را براي تعداد زيادي از مشتركان خود فراهم مي كند.

اجزاي زنجيره ارزش تجارت سيال
شش جزء اصلي زنجيره ارزش تجارت سيال در بالا بيان گرديدند. در اين قسمت آنها را با جزئيات بيشتري بررسي مي كنيم. به اين طريق بعضي شركتها و فناوري هاي كليدي را نيز تحليل مي كنيم.

1 - نقل و انتقال موبايل: فروشندگان تجهيزات زيرساختاري و فعالان در شبكه هاي موبايل، بازيگران اصلي درگير در افزودن ارزش در عنصر نقل و انتقال اين چارچوب هستند. عرضه كنندگان پيشرو براي تجهيزات زيرساختاري شبكه موبايل - شامل اريكسون، زيمنس، نوكيا، موتـــــــورولا و لوسنت - راه حلهايي را براي داده، اينترنت و تجارت سيال ارائه داده اند و به دنبال راههاي جديد هستند. قابليتهاي نوآورانه اين شركتها، موج جديد توسعه فناوري هاي پيشرفتــه را باعث مي شود. جدول 1 بعضي فناوري هاي حال و آينده را در حوزه نقل و انتقال خلاصه مي كند.



همچنين فعالان در شبكه هاي موبايل - مانند سونرا، اي تي اندتي و ودافون قسمت مهمي از فرايند نقل و انتقال هستند. اين بازيگران هم اكنون درحال ارتقاي مزيتهاي زيرساختهايشان در نقل و انتقال هستند تا حركت در طول زنجيره ارزش به سوي خدمات موبايل، ارائه پشتيباني و بازارسازي را قادر سازند (DURLACHER RESEARCH, 1999). معمولاً اين فعالان، مسائل مربوط به صورتحسابها و سيم كارتها يا همان كارتهاي ماژول شناسايي مشترك را كنترل مي كنند و در موقعيت ايــــــده آلي براي تبديل شدن به ارائه دهندگان خدمات اينترنتي يا پرتالها قرار گرفته اند، بنابراين، درحال ايجاد بستر نقل و انتقال براي خدمات محتوايي هستند.

2 - خدمات موبايل و ارائه پشتيباني: يكي از مقدمات و پيش زمينه هاي مهم تجارت سيال، دردسترس بودن بسترهايي براي ارائه خدمات است. راه اندازي چنين بسترهايي دست در دست با ديگر استانداردهاي شبكه پيشـرفت مي كند. ديگر جريانهاي جاري فناوري هاي خدمات موبايل در جدول 2 ارائه شده است.



زيرساخت ميان افزار در ايجاد نرم افزارهاي كاربردي نقش مهمي را بازي مي كند. در محيط پروتكل كاربردي بي سيم، دروازه ها مورد نياز هستند - چه در سايت ارائه دهنده شبكه موبايل و چه در سايت مشتري. از بازيگران اصلي كه خدمات پروتكل كاربردي بي سيم را ارائه مي دهند مي توان به نوكيا و اريكسون اشاره كرد. يك خدمت پروتكل كاربردي بي سيم كه از داده هاي زمان واقعي و ديگر منابع داده اي استفاده مي كند، مي تواند ازطريق دروازه پروتكل كاربردي بي سيم هم از سرويس پيام كوتاه و هم از WML براي فرستادن محتوي در شبكه موبايل استفاده كرد.

در حالي كه محتوي استاندارد وب از طريق مرورگر رايانه دريافت مي شود، محتوي پروتكل كاربردي بي سيم ازطريق ميكـــــــرو مرورگر تلفنهاي پروتكل كاربردي بي سيم قابل دريافت است. بعضي خدمات موبايل، خاص سازي را ازطريق مرورگر شبكـــه و ذخيره مشخصات كاربر امكان پذير مي سازد.

ديگر جنبه هاي مهم خدمات موبايل و ارائه پشتيباني، سيستم هاي پرداخت و مسائل امنيتي را شامل مي شوند - هر دو مسئله از تجارت سيال انفكاك ناپذير هستند. توسعه استانداردهاي امنيتي درحال حاضر به صورت يك مسئله حل نشدني باقيمانده است (MANCHESTER, 2000). در پروتكل كاربردي بي سيم امنيت با استفاده از امنيت لايه نقل و انتقال بي سيم كه داده را براساس فناوري لايه سوكت امنيتي نت اسكيپ به رمز درمي آورد، اعمال مي گردد. با استفاده از اين فناوري، امنيت درحـــد معقولي تامين مي گردد ولي جنبه هاي امنيتي مهمي مانند امضاي ديجيتالي پشتيباني نمي شود. توسعه آينده پروتكل كاربــــردي بي سيم بر اين محدوديتها غلبه مي كند. 3،1 WAP كتابخانه رمزي متون WML و زيرســــاخت كليد عمومي بي سيم را معرفي مي كند. اين زيرساخت از گواهيهاي ديجيتالي، مجوزهاي ديجيتالي، به رمز درآوردن غيرمتقارن و امضاهاي ديجيتالي براي اطمينان از يكپارچگي، حفظ حريم اطلاعاتي، اعتبـــاردهي و جلوگيري از انكارها، استفاده مي كند (STEIN, 1998). اگر تجارت سيال بخواهد از مبادلات كم ارزش فراتر رود، اين مسائل بايد به وسيله صنعت موبايل به عنوان يك اولويت بالا درنظر گرفته شود.

درمورد سيستم هاي پرداخت موبايل نيز بايد در شبكه بي سيم تغييراتي ايجاد گردد تا به بلوغ لازم برسد. پول نقد الكترونيك موبايل به پول نقـــدي گفته مي شود كه در شبكه هاي بي سيم (ازطريق سيم كارت يا كارتهاي اعتباري مخصـــوص) ذخيره و نقل و انتقال مي شود. در انگلستان، شركت ويزا يك سيستم كارت هوشمند اعتباري را در سال 1999 به نام كارت ويزا به طور آزمايشي راه اندازي كرد درحالي كه فرانس تلكام نيز خدمت مشابهي را به نام ITI ACHAT ايجاد كرد. چنين سيستمي بر تلفنهاي موبايل دو حفره اي مانندSTAR-TQC-D شركت موتورولا كه مي تواند كارتهاي اعتباري مخصوص را نيز علاوه بر سيم كارت قبول كند، قابل اجراست. اگرچه به دليل اندازه و وزن اضافي اين تجهيزات، روشي كه بر سيم كارت استوار باشد ترجيح داده مي شود.

3 - رابط كاربر و نرم افزارهاي كاربردي موبايل: با درنظر گرفتن ماهيت بسيار متفاوت ارتباطاتي كه به وسيله نسل جاري تجهيزات موبايل در مقايسه با رايانه هاي استاندارد انجام مي شود، توسعه و يكپارچه سازي رابط كاربــــــــر نرم افزارهاي كاربردي موبايل براي كاربران، بسيار مهم و حياتي است. حتي در آينده نيز به علت ماهيت ويژه سيال و متحرك بودن اين نوع تجارت، توسعه راه حلهاي موبايل نيازمند خط فكري جديدي است كه بتواند خود را به قلب نيازهاي كاربران برساند و نه فقط به دنبال حذف محدوديتهاي تكنولوژيك باشد. از بعضي بـــازيگران مهم در اين فرايند ارزش زا مي توان به فروشندگان بستر تكنولوژيك توسعه دهندگان نرم افزارهاي كاربردي و فروشندگان دستگاههاي موبايل اشاره كرد.

فروشندگان بستر تكنولوژيك، سيستم هاي عامل و ميكرو مرورگرها را براي دستگاههاي موبايل ارائه مي دهند. ميكرو مرورگرها همان كاركرد مرورگرهاي وب مانند نت اسكيپ و اينترنت اكسپلورر را دارند اما به طور خاص براي محيط موبايل طراحي شده اند. البته كاركرد آنها به دستگاههاي جاري موبايل نيز بستگي دارد.

بازار سيستم عامل بخصوص براي PDAها دراختيار مايكروسافت، سيمبيان و تري كام است. ويرايش كامپكت ويندوز (CE) شركت مايكروسافت نسخه اصلاح شده سيستم عامل استاندارد ويندوز است كه براي رايانه هاي به اندازه كف دست و PDAها طراحي شده. اين سيستم عامل، حمايتهايي را از توليدكنندگان عمده رايانه هاي شخصي (مانند HP وCOMPAQ ) دريافت كرده ولي بر آن انتقاداتي به علت كمبودهاي آن در نيازهاي حافظه، قابليت اتكا، هم زماني و نداشتن محيط دوستانه، وارد شده است. سيمبيان (كنسرسيومي متشكل از نوكيا، اريكسون، موتورولا و ماتسوشيتا) كه سيستم عامل مشهور EPOC32 را براي PDAهاي PSION طراحي كرده، هم اكنون با 3COM درحال همكاري است. نتيجه اين همكاري قدرتمند مي تواند به ايجاد استانداردهايي براي سيستم هاي عامل موبايل منجر شود (VARSHNEY, 2000).

روند توسعه نرم افزارهاي كاربردي موبايل همان روند توسعه سيستم هاي عامل آن را دنبال مي كند. معمولاً نرم افزارهاي كاربردي براي محيطهاي معمولي و غير برخط دستگاههاي PDA رايانـــــه هاي به اندازه كف دست با استفاده از سيستم عامل ويندوز EPOC32, CE شركت سيمبيان و PALMOS شركت تري كام ساخته مي شوند (DURLACHER RESEARCH, 1999) . قابليت اتصال با توسعه نرم افزارهاي كاربردي بر اين بسترها بهبود مي يابد اما اين روند با توسعه بازارهاي موفقتر تلفنهاي هوشمند نظير پروتكل كاربردي بي سيم و سيستم پيام كوتاه تحت الشعاع قرار گرفتــــه است. درحقيقت مد اطلاعاتي از نوع ديگري از HTML براي ارائه خدمت استفاده مي كند و اخيراً جاوا نيز مورداستفاده قرار گرفته (براي مثال در نرم افزار كاربردي اطلاعاتي پروتكل كاربردي بي سيم از WML به عنوان فرمتي براي نمـــايش صفحات وب در تلفنهاي كاربردي بي سيم استفــــاده مي كند. زبان ديگر براي محيط موبايل كه با هدف شناخت صوت طراحي شده VOICE XML است كه هنوز درحال توسعه است.www.vxmlforum.org

در بازار تلفنهاي هوشمند همانند بازار PDAها، مارك و مدل مهمترين فاكتورها در تصميم خريد هستند و ارائه دهنده خدمت و ارائه دهنده شبكه اهميت كمتري دارد (PETER D.HART RESEARCH ASSOCIATES, 2000). يكي از دلايل اين نوع انتخاب اهميت تصوير و شخصيت مشتريان جوان است - كه به تلفنهاي موبايل خاص مربوط مي شود. در بخش رابط كاربر و نرم افزارهاي كاربردي موبايل در زنجيره ارزش، توليدكنندگان تلفنهاي هوشمند، قدرت زيادي دردست دارند و آنها هستند كه تصميم مي گيرند كه چه فناوري هايي در محصول نهايي به كار گرفته شود. اگر تجارت سيال بخواهد موفق شود، بايد اين توليدكنندگان به توسعه، نوآوري و حمايت از فناوري هاي جديد و پيشرو ادامه دهند (FINANCIAL TIMES, 2000).

4 - ايجاد محتوي: مفهوم ايجـــاد و ارائه محتوي ديجيتالي در تجارت الكتـــــــرونيك و تجارت سيال مشابه است (CHIO, STAHL&WHINSTON, 1997) ، با اين حال، فرمت خاص به علت ماهيت ويژه دستگاههاي موبايل متفاوت است. معمولاً در اينترنت بي سيم، محتوي شامل موارد ذيل خواهدبود:

متن براي مثال اخبار، قيمتهاي سهام، فهرست فيلم ها، تبليغات، توصيفات محصول و مكان رستورانها؛

صوت براي مثال صدا، راديو اينترنتي بي سيم و فايلهاي موسيقي (شامل فرمت MP3)؛

گرافيك براي مثال BITMAPهاي بي سيم و فرمتهاي GIF؛
ويدئو براي مثال فايلهاي گرافيك انيميشن، فايلهاي ويدئويي و تلويزيوني بي سيم.
چنين محتوايي مي تواند به راحتي اصلاح شود، مكرراً توسط كاربران متفاوت مورداستفاده قرار گيرد و به آساني، به سرعت و با هزينه پايين دوباره ايجاد گردد. محتوي ارائه شده به صورت برخط ويژگيهايي بنيادي ازقبيل دگرگون پذيري، فناناپذيري، كم نشدني (كاهش نيافتني) و توليد مجدد را داراست (LOEBBECKE, 2001).

ايجاد محتوي ديجيتالي جهت ارائه ازطريق اينترنت سيال، مسائل مهمي را ايجاب مي كند. قابليت اتصال و خاص سازي (محتوي پويا در برابر محتوي عمومي و كلي)، وابستگيهاي زماني (مانند بيان قيمتهاي سهام به صورت زمان واقعي در برابر يك ديكشنري)، دفعات استفاده (يك بار، چندين بار يا دفعات بسيار زياد)، فرمت عملياتي (اجرايي در برابر سند ثابت شده و بدون تغيير) و وابستگي به خارج (كه از مصرف مزايايي را به دست مي آورد و يا از دست مي دهد. براي مثال از بازنگريهاي مثبت و عوامل خارجي منفي از تعدي كردن از قوانين حق تأليف و تكثير) جزو اين دسته از عوامل هستند. تاحد زيادي اين عوامل به كاربران، نيازهاي آنها و ماهيت خدمت ارائه شده بستگي دارد.

درحالي كه محتواهاي فراواني براي وب استاندارد وجود دارد، محتوي ديجيتالي براي اينترنت سيال هنوز كاملاً محدود است. يك مسئله كليدي تلاشي است كه بايد براي تبديل محتوي جهت استفاده در دستگاههاي موبايل صورت گيرد؛ در بسياري موارد، موارد برخط براي استفاده در موبايل بايد تغيير كند و براساس استانداردهايي (مانند SMS, WML, CHTML و غيــــره) كه اين كار را امكان پذير مي سازند مناسب گردد. با وجود اين، سازمــانهاي بسياري خود را در موقعيتي قرار مي دهند كه بتوانند محتواهاي موبايل را ارائه دهند. شركتهاي پيشرويي مانند شبكه تلويزيوني سي ان ان، خبرگزاري رويتر و وبراسكا (يك شركت اطلاع رساني مسائل ترافيك) با انتشار محصولاتشان ازطريق انواع كانالهاي توزيع خود را در موقعيت برتري در اين مسير قرار داده اند. براي مثال رويتر محتواهاي گزينش شده را براي پرتال ها (YAHOO وEXCITE) و ارائه دهندگان كليدي شبكه (نوكيا و اريكسون) ارائه مي دهد و همچنين درحال توسعه پرتال هاي خود را براي طيف گسترده اي از بازارهاي خبري است. بدين طريق، رويتر درحال حركت به سمت بخش بازارسازي زنجيره ارزش نشان داده شده در شكل 1 است.

5 - بسته بندي محتوي: در اكثر موارد محتوي ديجيتالي بايد تغيير كند، ويرايش و يا تركيب شود تا به محتوي قابل مصرفي براي كاربر تبديل گردد. موسسات در مرحله بسته بندي محتوي در زنجيره ارزش بر گردآوري و تبديل اطلاعات جهت توزيع به تجهيزات بي سيم تمركز دارنـــد. در اينجا، ارزش، با دوباره شكل دهي داده ها و تبديل به مناسب ترين بسته ها براي مصرف كاربر، افزوده مي گردد.

سايت هاي موبايل فراواني كه در اين قسمت مشغول هستند بويژه بر بستر HTML و پروتكل كاربردي بي سيم، فعاليت دارند. در بخش پروتكل كاربردي بي سيم، آنها عبارتند از:


ورزشها (مانند نتايج ورزشي و اطلاعاتي پيرامون كلوپ ها و تسهيلات ورزشي)؛

بازيهاي برخط (بويژه بازيهاي ساده كه به صورت برخط ازطريق دستگاههاي موبايل بازي شوند)؛

امورمالي (شامل اطلاعات مالي، اموربانكي، معاملات سهام و وامها)؛
سرگرمي (بويژه اطلاعات سرگرمي يا اطلاعاتي درمورد تسهيلات سرگرمي و
تفريحي)؛ اخبار؛ خريد؛
مسافرت (شامل اطلاعات مسافرتي و رزرو و خريد بليط).
6 - بازارسازي: بازارسازان كليدي B2C در اينترنت موبايل پرتال ها (M-PORTALS) هستند. درآمدي كه پيش بيني مي شود 42 ميليارد دلار تا سال 2005 است (OVUM, 2000). اگر بخواهيم واژه پرتال را تحت اللفظي تعريف كنيم پرتال به معناي دروازه و در ورودي است. پرتال هاي موبايل گردآوران اطلاعات و خدمات سطح بالا هستند. يا واسطهايي كه يك نقش قدرتمندي را در دسترسي به اينترنت موبايل فراهم مي كنند. هدف اصلي آنها تدارك طيف گسترده اي از محتوي و خدمات است كه با نيازهاي مشتريان پيوند خورده باشد. موارد ذيل مثالي از اين نوع خدمات است:

ارتباطات براي مثال پست الكترونيك، پست صوتي و سيستم پيغام دهي؛
محتوي و آگاهيهاي سفارشي براي مثال اخبار، ورزشها، آب و هوا، قيمتهاي سهام و شرط بندي؛
مديريت اطلاعات شخصي؛
اطلاعات مربوط به مكانهاي خاص براي مثال گزارشهاي ترافيك، فهرست فيلم ها و رزرو هتلها و بيمارستانها.
همان طور كه عنوان شد، پرتال هاي موبايل درجه بيشتري از خـــــــاص سازي و شخصي سازي را نسبت به پرتال هاي استاندارد برمبناي وب به منظور مناسب شدن با عادات مشتريان، فراهم مي كنند. محدوديتهاي فناوري اين امر را ضروري مي كند زيرا: درحالي كه در يك صفحه استاندارد وب به طور متوسط 25 اتصــال به ديگر صفحات و سايتها، دارد در تلفن هاي پروتكل كاربردي بي سيم متوسط فقط 5 اتصال است. بنابراين، درحالي كه با سه كليك در وب ممكن است دسترســي به15625= 3 ظ،25 سايت يا صفحه فراهم شود در شبكه موبايل به (125 =) 3ظ،5 سايت يا صفحه كاهش مي يابد (DURLACHER RESEARCH, 2000). درنتيجه، پرتال موبايل بايد به نحو مناسبي با نيازهاي كاربران هماهنگ شود تا بتواند اطلاعات مناسب را در زمان درست و مكان مناسب به كاربران ارائه دهد (شكل 2).



طبق پيش بينـــي هاي رشد بازار، بازار پرتال هاي موبايل رشد چشمگيري خواهديافت و هم اكنون درحال گسترش است. بيش از 200 پرتال پروتكل كاربردي بي سيم از پاييز 1999 در اروپا راه اندازي شده اند.

بازيگران تلاش كرده اند تا پرتال هاي خود را برپايه ماركهاي موجود، صلاحيتها و ارتباطات با مشتري بسازند تا يك پايگاه اشتراكي (مشتريان عضو آنها شوند) را ايجاد كنند. بازيگران كليدي در اين بخش عبارتند از:

فعالان موبايل، پرتال هايي مانند سونرا؛
فروشندگان فناوري. براي مثال نوكيا، اريكسون، و موتورولا همگي خدمات پرتال را ايجاد كرده اند؛
پرتـــــال هاي وب سنتي. شامل ياهو، اي. او. ال؛
خرده فروشان؛
وروديهاي جديد تصادفي. شامل خدمات پرتال هاي بانكها.
نتيجه گيري
ارتباطات بي سيم مدرن همگرايي دو روند فناوري كليدي را نشان مي دهد: قابليت جابجايي و شبكه. به كارگيري اينترنت همراه با شبكه هاي مخابراتي بي سيم، رشد تجارت سيال را افزايش مي دهد. اين نوع در تجارت الكترونيك باتوجه به قابليتها و ويژگيهاي منحصر به فرد آن، مي تواند در كسب و كار ديجيتالي قرن بيست و يكم نقش مهمي را بازي كند. با توسعه استانداردهايي مانند پروتكل كاربـــردي بي سيم و مد اطلاعاتي توجه به سيستم هاي پــــرداخت و امنيت شبكه هاي بي سيم، مبادلات بيشتري با استفاده از اين فناوري صورت مي پذيرد.