نگاهي به يك كتاب

مباني بازارهاي مالي جهاني

مولفان :استفن والدز- جوليان وود
مترجم : دكتر منوچهر فكري ارشاد
ناشر: سازمان مديريت صنعتي
نوبت چاپ: اول، 1386
شمارگان: 2000 نسخه
تلفن: 66401783

مقدمه
با جهاني شدن فرايند، فعاليتهاي اقتصادي، بازارهاي مالي نيز وسعت و پيچيدگي بيشتري پيدا كرده اند. روند بين‌المللي شدن بازارهاي مالي، بر اثر توسعه روزافزون تجارت و پيشرفتهاي تكنولوژي اطلاعات، بيش از پيش سرعت گرفته است. از اين رو، حضور موفق فعالان اقتصادي در عرصه پررقابت كسب و كار جهاني مستلزم مجهزشدن به دانش و ابزارهاي پيچيده بازارهاي مالي است، بازارهايي كه با سرعتي روزافزون درحال دگرگوني و نوآوري هستند.
انگيزه ترجمه و انتشار كتاب «مباني بازارهاي مالي جهاني»، آشنا كردن فعالان كسب و كار كشور با كاركرد بازارهاي بين المللي است. كتاب دربرگيرنده مباحث عمده بازارهاي مالي است و مدخلي براي ورود علاقه مندان به بازارهاي مالي جهاني به شمار مي آيد. «مباني بازارهاي مالي جهاني» شامل پنج بخش و دوازده فصل مي باشد.

پيش درآمد
بخش اول باعنوان پيش درآمد، مقدمه‌اي براي ورود به بازارهاي مالي به شمار مي‌آيد. در اين بخش علت وجودي بازارهاي مالي، بازيگران اين بازار و طرق مختلف تامين مالي موردبحث قرار مي‌گيرد.

بانكداري
بخش دوم كتاب كه حاوي فصلهاي 2و3و4و5 است به وظايف و كاركرد بانكهاي مختلف مي پردازد. فصل دوم خواننده را با پيشينه بانكداري، انواع بانكها، برخي اصطلاحات بانكداري، خلق اعتبار و عرضه پول آشنا مي سازد.
در فصل سوم وظايف بانك مركزي موردبحث قرار مي گيرد. اين فصل پس از اشاره به تاريخچه عمده ترين بانكهاي مركزي – فرانسه، آلمان، ژاپن، بريتانيا و ايالات متحده آمريكا – فعاليتهاي اصلي و وظايف بانك مركزي را برمي شمرد.
فصل چهارم كه به بانكداري تجاري اختصاص دارد، شامل بانكداري خرد و بانكداري كلان است. از ميان وظايف گوناگون بانكداري خرد به اين فعاليتها اشاره مي شود: حساب جاري، تسهيلات دسته چك، حساب پس انداز، كارت اعتباري و پرداخت وام. درمورد بانكداري كلان نيز مي توان به اين موارد اشاره كرد: پرداخت وام بانكي به شركتهاي بزرگ، فعاليت در بازارهاي پول، بازار ارز و تامين مالي بازرگاني، وامهاي سنديكايي.
فصل پنجم به توضيح وظايف بانكهاي سرمايه گذاري مي پردازد كه در اين موارد خلاصه مي شوند: قبولي نويسي، تامين مالي شركتي، معاملات اوراق بهادار، مديريت سرمايه گذاري، سازمان‌دهي وام و مبادله ارز.

بازار اوراق بهادار
در بخش سوم كتاب بازار اوراق بهادار موردبحث قرار مي گيرد. اين بخش به دو فصل 6 و 7 تقسيم شده است.
فصل 6 به بررسي بازار پول و اوراق قرضه مي پردازد و براي اين منظور، نخست توضيحاتي درمورد نرخ بهره و عوامل موثر در آن ارائه مي دارد. سپس به فرايند مهم اعتبارسنجي به منزله راهنمايي براي سرمايه گذاران درمورد ريسك و درنتيجه بازده سرمايه گذاري اشاره مي كند.
در ادامه اين فصل بازارهاي پول داخلي موردبحث قرار مي گيرند كه در آن به اين موارد اشاره مي شود: وام عندالمطالبه، بازار بين بانكي، اوراق بهادار بازار پول، اوراق خزانه، برات‌هاي نهادهاي محلي و بخش عمومي، گواهينامه سپرده، اوراق تجاري و برات.
سپس در بحث پيرامون اوراق قرضه داخلي به انواع اوراق قرضه اشاره مي شود و توضيحاتي پيرامون اوراق قرضه دولتي، اوراق قرضه نهادهاي محلي و بخش عمومي، اوراق قرضه رهني و اوراق قرضه با پشتوانه داراييها، اوراق قرضه شركتها و اوراق قرضه بنجل (پرريسك) ارائه مي شود. در ادامه بحث به اوراق قرضه خارجي نيز اشاره مي‌شود.
بازارهاي بين‌المللي بخشي ديگر از اين فصل را تشكيل مي دهد كه عبارت اند از فعاليتهاي بازار اوليه در خارج از محدوده ملي واحد پولي كه اوراق قرضه بر آن مبنا منتشر مي شوند مانند اخذ وام دلاري در لندن.
فصل هفتم به بررسي بورس اوراق بهادار مي پردازد و در اين راستا به شاخصهاي سهام اشاره مي كند. سپس با تفكيك خريداران سهام به افراد حقيقي و حقوقي، روشهاي مختلف معامله سهام را موردبحث قرار مي دهد، شامل روش دستور معامله، روش پيشنهاد قيمت و روش مختلط. انتشار سهام جديد، سهام حق تقدم، سهام جايزه و خردكردن سهام ازجمله نكاتي هستند كه در اين فصل به آنها اشاره مي شود.

ارز و بازرگاني بين‌الملل
بخش چهارم به ارز و بازرگاني بين الملل اختصاص دارد. در فصل هشتم بازار ارز موردبررسي قرار مي گيرد. منشا تقاضا براي ارزهاي مختلف عبارت است از فعاليتهاي بازرگاني، توريسم، خرجهاي دولت، معاملات بين‌المللي اوراق بهادار و در مواردي نيز سوداگري. در اين فصل پس از شناسايي خريداران و فروشندگان ارز، چگونگي تعيين نرخ مبادله ارز توضيح داده مي شود و در ادامه به نهادهاي بين‌المللي مرتبط با مسائل ارزي نظير صندوق بين المللي پول و بانك جهاني اشاره مي شود. در پايان اين فصل پس از برشمردن انواع ريسك نرخ مبادله براي شركتها، چگونگي انجام معاملات ارز موردبحث قرار مي‌گيرد.
فصل نهم مسائل مرتبط با تامين مالي بازرگاني را موردبحث قرار مي دهد. بانكها با استفاده از سيستم‌هاي پرداخت فرامرزي، بازرگاني بين‌المللي را تسهيل مي كنند.

ابزارهاي مالي مشتقه
سريعترين رشد بخش بازارهاي مالي، بخش ابزارهاي مالي مشتقه است. اين رشته ابزارهاي مالي هنوز در كشور ما كاملا شناخته شده نيستند و مورداستفاده قرار نمي گيرند. ليكن بديهي است كه با گسترش بازارهاي مالي، اين‌گونه فعاليتها نيز توسعه مي يابند و لذا آشنايي دست‌اندركاران بازارهاي مالي با اين‌گونه ابزارها ضروري مي نمايد. سه گروه استفاده كنندگان حرفه اي از ابزارهاي مالي مشتقه عبارت‌اند از:
سوداگران (SPECULATORS)
ايمن سازان (HEDGERS)
آربيتراژكنندگان (ARBITRAGEURS)
در فصل دهم، مبحث اختيار معامله‌هاي قابل مبادله موردبررسي قرار مي گيرد.
پس از آشنايي با اختيار معامله سهام شركتها، اختيار معامله شاخص كل سهام موردبحث قرار مي گيرد مانند شاخصهاي DAX,CAC40,FTSE100,S&P100 و غيره.
برخي انواع عمده اختيار معامله، عبارتند از اختيار معامله ارز، اختيار معامله اوراق قرضه و اختيار معامله نرخ بهره كه در ادامه به آنها اشاره مي شود.
متخصصان بازار اختيار معامله معمولا به يك معامله بسنده نمي كنند، مثلا فقط يك اختيار معامله خريد با قيمت مقرر معين و موعد سررسيد مشخص خريداري نمي نمايند، بلكه چندين معامله را با هم تركيب مي كنند تا به استراتژي‌هايي پيچيده دست يابند. درانتهاي فصل 10 به استراتژي‌هاي اختيار معامله نيز اشاره مي شود.
فصل 11 به معاملات آتي اختصاص داده شده است. پيشينه معاملات آتي به صدها سال پيش باز مي گردد. قيمت كالاها همواره در نوسان است و هر آنجا نوسانات مشاهده مي شود، سوداگران و ايمن‌سازان نيز حضور دارند. معاملات آتي بديلي هستند براي اختيار معامله كه نوعي ايمن سازي در برابر ريسك به شمار مي‌آيد. قرارداد معاملات آتي عبارت است از تعهد خريد يا فروش مقداري معين از كالايي مشخص به قيمت توافق شده درتاريخي آتي.
علاوه بر معاملات آتي كالا، معاملات آتي مالي نيز در بازار رايج است. معاملات آتي مالي شامل نرخ‌هاي بهره، نرخ‌هاي ارز، قيمت سهام، شاخصهاي سهام و قيمت اوراق قرضه مي شود.
در ادامه اين فصل معاملات آتي شاخص، معاملات آتي اوراق قرضه، معاملات آتي نرخ بهره و معاملات آتي ارز معرفي مي شوند.
بالاخره در فصل پاياني (فصل 12) به ساير ابزارهاي مالي مشتقه اشاره مي شود كه عمده‌ترين آنها عبارت‌اند از: توافقنامه نرخ بهره سلف كه عملا به وام گرفتن پول ربطي ندارد، بلكه مربوط است به سطح آتي نرخ بهره. سطح آتي نرخ بهره با سطح توافق شده مقايسه مي شود و توافقنامه برمبناي اختلاف بين اين دو نرخ بهره انجام مي پذيرد، كه مثلا سطح آتي نرخ بهره در بازار لندن مبتني است بر نرخ LIBOR.
معاملات تعويضي نرخ بهره (SWAP) از تدبيري بهره برداري مي كند كه مي توان فرصتهاي آربيتراژ ناميد و به اين ترتيب بازاري پديد مي آورد تا ديگران بتوانند در آن به سوداگري يا ايمن سازي نوسانات نرخ بهره بپردازند. در اين قسمت به طرز كار معاملات تعويضي و استفاده كنندگان از اين نوع معاملات اشاره مي شود.
در ادامه اين فصل معاملات تعويضي ارز موردبحث قرار مي گيرد و در اين راستا به قراردادهاي سقف و كف و قراردادهاي محصور اشاره مي شود.
بالاخره در پايان ابزارهاي مالي مشتقه اعتباري موردبحث قرار مي گيرد. در مفهوم كلي، ابزارهاي مالي مشتقه اعتباري عبارت است از يك توافقنامه تنظيم شده مطابق با نيازهاي طرفين معامله. ابزارهاي مالي مشتقه اعتباري (مانند ساير ابزارهاي مالي مشتقه) به دو گروه تقسيم مي شوند: گروه اول از نوع قراردادهاي آتي (معمولا SWAP) و گروه دوم از نوع قراردادهاي اختيار معامله.

ويژگيهاي كتاب
ازجمله ويژگيهاي اين كتاب بايد به سادگي و رواني كلام آن اشاره كرد. علاوه بر اين، مباحث ارائه شده دركتاب مي توانند مورداستفاده دانشجويان رشته مديريت اجرايي، اقتصاد مديريت، بانكداري و مديريت مالي قرار گيرند و درعين حال افراد غيردانشجو نيز مي توانند از آن به منزله خودآموز استفاده كنند.
در دو پيوست كتاب، فهرست بانكهاي عمده جهان و نيز مشاركتها و ادغامهاي بانكهاي ملي و بين المللي ارائه شده است. علاوه بر آن، واژه نامه هاي انگليسي – فارسي و فارسي – انگليسي و نيز فهرست الفبايي راهنما در پايان كتاب، از يك طرف خواننده را با اصطلاحات انگليسي و معادلهاي فارسي آن آشنا مي سازد و ازطرف ديگر او را در يافتن سريع مقولات و مباحث ياري مي كند.