نگاهي به يك كتاب

مباني جامع و پيشرفته مديريت توليد و عمليات در سازمانهاي توليدي و خدماتي
(دوره چهار جلدي)

تأليف و ترجمه: دكتر سيدمحمد سيد‌حسيني و محمد سعيد صفاكيش
ناشر: سازمان مديريت صنعتي
زمان چاپ: 1386

مقدمه
مجموعه مباني جامع و پيشرفته مديريت توليد و عمليات در سازمانهاي توليدي و خدماتي با هدف آشنا كردن دانشجويان رشته هاي مختلف مديريت ، صنايع و مديران دست اندرکار سازمانهاي توليدي و خدماتي با مفاهيم، تکنيک‌ها و کاربردهاي مديريت توليد و عمليات به رشته تحرير درآمده است. به‌منظور آشنائي دانش پژوهان سطوح مختلف تحصيلي با موضوعات و تکنيک‌هاي مطرح در مديريت توليد و عمليات ، اين مجموعه طي چهار جلد عرضه شده است. جلد اول و دوم از کتاب به 5 بخش اصلي تقسيم شده و هر بخش طي چندين فصل به تشريح مفاهيم بنيادي مديريت توليد و عمليات پرداخته و در طي آن تلاش شده تا علاوه بر موضوعات مديريتي به تکنيک‌هاي کمي پايه اي و مدل‌هاي برنامه ريزي مورد استفاده در سازمانهاي توليدي وخدماتي پرداخته شود .

جلد اول
جلد اول که با عنوان مباني مديريتي توليد و عمليات در صنعت و خدمات ارائه شده شامل 3 بخش اصلي است که در مجموع طي 12 فصل به تشريح موضوعات مربوط به هر بخش پرداخته است . در بخش اول تعدادي از موضوعات بنيادي مديريت توليد و عمليات مطرح شده است . فصل اول مفهوم يک سيستم توليد را بررسي کرده و تکامل تدريجي مديريت و عمليات را از زمان تمرکز برروي بازدهي و کارآئي تا امروز که تمرکز اصلي بر کيفيت‌، رضايت مشتري و ارزش است ، پيگيري مي‌نمايد. فصل دوم براصول کيفيت و مديريت بهره وري تاکيد دارد . بهبود بهره وري، افزايش کيفيت و اصول اساسي حاکم بر معيارهاي جايزه بالدريج در اين فصل تشريح شده است . فصل سوم برنامه‌ريزي و تصميم گيري را تحت چارچوب کلي برنامه ريزي استراتژيک مطرح مي کند. برنامه ريزي به منظور تامين اهداف مالي و بازاريابي با برنامه ريزي به منظور دستيابي به کيفيت و اهداف عملياتي گره خورده اند . اين موضوعات جزء عوامل مهم در دستيابي به مزاياي رقابتي محسوب مي‌شوند که در همين فصل به تفصيل مورد بحث قرار گرفته اند . فصل چهارم، حيطه و نقش سنجش عملکرد را در عمليات توليد مورد بحث قرار مي دهد. راههاي سنجش عملکرد عرضه کنندگان ، کيفيت کالا و خدمات ، خدمات پشتيباني تجاري و نتايج عملياتي سازمان از جمله مطالب مطروحه هستند. با فصل پنجم بخش اول به پايان مي رسد. در اين فصل در مورد نقش طراحي کار و منابع انساني در دستيابي به کيفيت و بهره‌وري بحث شده است . بخش دوم موضوعات استراتژيک در عمليات را مورد بررسي قرار داده است . سه موضوع اساسي استراتژيک براي مديران توليد و عمليات عبارتست از : توسعه محصول جديد ، برنامه ريزي ظرفيت و شکل دهي سيستم توزيع . فصل ششم نگرشهاي مربوط به طراحي و توسعه محصول جديد با تاکيد بر تاثير آنها بر عمليات را مورد بحث قرار مي دهد . تاثير طراحي توليد بر کيفيت و عملکرد عملياتي ، زمينه اصلي اين فصل است . فصل هفتم برنامه ريزي هاي ضروري براي اطمينان از اينکه سازمان منابع لازم جهت دستيابي به اهداف توليد را در اختيار دارد ، مورد بحث قرار مي دهد . فصل هشتم جانمائي تسهيلات و طراحي سيستم هاي توليد را مورد بحث قرار مي دهد .اين فصل توضيح مي دهد که چگونه تصميمات جايابي مي‌توانند به سازمان در جهت دستيابي به اهداف استراتژيک و توليد کمک کنند. بخش سوم با عنوان طراحي و مديريت فرايند توليد ، چگونگي طراحي و اداره تسهيلات فيزيکي و فريندهاي توليدي به منظور رسيدن به کيفيت و عملکرد بالا را توضيح مي دهد . فصل نهم ، تکنولوژي فرايند و اتوماسيون ، اهميت استراتژيک آنها و موضوعات اساسي در فرايند توليد را مورد بحث قرار خواهد داد. فصل دهم‌، حيطه فرايند طراحي از طريق تمرکز برروي جزئيات جانمائي تسهيلات و طراحي محل کار را توضيح خواهد داد. در فصل يازدهم دو موضوع اساسي کنترل فرايند توليد به منظور حفظ عملکرد و بهبود آن بمنظور رسيدن به عملکردي در سطح بالاتر را مورد بحث قرار خواهد داد. کنترل فرايند از طريق ابزارهاي کمي نظير کنترل فرايند آماري مورد حمايت قرار مي گيرد . در فصل دوازدهم به تفصيل تکنيک‌هاي کنترل فرايند آماري مورد بحث قرار گرفته است.

جلد دوم
جلد دوم که با عنوان «مباني برنامه‌ريزي توليد و عمليات» ارائه شده شامل بخشهاي مربوط به مديريت مواد (بخش چهارم) و مديريت برنامه ريزي و زمانبندي (بخش پنجم) بوده و در مجموع طي 7 فصل به تشريح موضوعات مربوطه مي‌پردازد. فصل سيزدهم در مورد مديريت مواد و موجودي بحث كرده و تعدادي از سيستم‌هاي اساسي مديريت موجودي را تشريح مي كند.
فصل چهاردهم مدل‌هاي کمي گوناگوني را که از تصميمات مديريت موجودي حمايت مي کنند مورد بحث قرار مي دهد . در سالهاي اخير تلاشهائي که در جهت کاهش موجودي کالاي ساخته شده صورت گرفته در قالب برنامه ريزيهاي تاکتيکي تجلي پيدا کرده است . دو مورد از مهمترين تاکتيک هاي کاهش موجودي عبارتند از JIT و ساخت همزمان . اين دو تاکتيک پايه و اساس توليد ناب هستند که در فصل پانزدهم به تفصيل راجع به آنها بحث شده است . بخش پنجم با عنوان برنامه ريزي و زمانبندي موضوعات مربوط به اداره جريان کار طي عمليات توليدي را مورد بحث قرار مي دهد .
در فصل شانزدهم برنامه ريزي کل و برنامه ريزي اصلي مورد بررسي قرار مي‌گيرد. از اين ابزارها براي پيش بيني و برنامه ريزي توليد در يک افق زماني ميان مدت استفاده مي شود . برنامه ها بايستي براي ساخت يا خريد اجزاء کالاهائي که قرار است توليد شوند ، در قالب برنامه‌هاي تفصيلي بيان شوند. برنامه ريزي مواد مورد نياز در فصل هفدهم مورد بحث قرار خواهد گرفت. تکنيک‌هاي برنامه‌ريزي کوتاه مدت در عمليات توليدي و خدماتي با تاکيد بر محدوديتهاي ظرفيتي در فصل هيجدهم معرفي خواهند شد . فصل نوزدهم به زمانبندي و کنترل پروژه هاي پيچيده اختصاص دارد و استفاده از تکنيک‌هاي مديريت پروژه به منظور اطمينان از قرار گرفتن پروژه ها در داخل محدوديتهاي زماني و بودجه اي را تشريح مي كند .

جلد سوم
جلد سوم کتاب دربرگيرنده مدل‌هاي کمي و الگوريتم هاي پيشرفته در مديريت توليد و عمليات بوده و با رويکردي کمي به مباحث مطرح شده پرداخته است. اين قسمت از کتاب به دليل تاکيد بر تکنيک‌هاي کمي، بويژه براي دانشجويان و دست اندرکاران رشته هاي مهندسي مي‌تواند مفيد باشد .فصل اول به تکنولوژي گروهي مي پردازد . اين فصل برروي مدل‌ها و الگوريتم‌هاي توسعه يافته براي GT متمرکز است.
فصل دوم به مدل‌ها و الگوريتم‌هاي چيدمان ماشين آلات در سيستم‌هاي FMS اختصاص دارد . در اين فصل خصوصيات ويژه سيستم هاي ساخت انعطاف پذير و همچنين اختلاف آنها با سيستم‌هاي ساخت کلاسيک مورد بحث قرار گرفته و در پايان انواع الگوريتم‌ها و مدل‌هاي چيدمان ماشين آلات به‌تفصيل همراه با ذکر مثالهاي عددي تشريح شده است. فصل سوم رويه‌ها و راهکارهاي الگوريتمي چيدمان کامپيوتري تسهيلات را مورد بحث قرار داده است . هدف اين فصل ، تمرکز برروي فرايند توسعه گزينه‌هاي چيدمان مي باشد . فصل چهارم به مدل‌هاي کمي برنامه ريزي تسهيلات مي پردازد . در اين فصل علاوه بر مدل‌هاي جايابي تسهيلات به مدل‌هاي چيدمان انبار و مدلهاي خط انتظار نيز پرداخته شده است. فصل پنجم به تکنيک‌هاي شبيه سازي مي پردازد . در اين فصل علاوه بر تشريح تکنيک شبيه‌سازي مونت کارلو به بررسي روشهاي شبيه سازي با متغيرهاي پيوسته نيز توجه شده است. فصل ششم به الگوريتم‌ها و مدل‌هاي زمانبندي در سيستم‌هاي FMS مي پردازد . در اين فصل به انواع مسائل زمانبندي جامع شامل مساله زمانبندي تک محصولي و N محصولي ، مساله زمانبندي يک دسته اي و N دسته اي و مدلسازي زمانبندي N عمليات برروي M ماشين پرداخته شده است . درفصل هفتم طرحريزي فرايند و طراحي مکانيسم‌ها و قطعات مکانيکي مورد بحث قرار گرفته است. در اين فصل علاوه بر معرفي انواع سيستم‌ها و الگوريتم‌هاي طرح‌ريزي فرايند‌، به تفصيل به تشريح روشهاي طراحي قطعات مکانيکي نيز پرداخته شده است.

جلد چهارم
جلد چهارم کتاب دربرگيرنده مباحث ويژه و نوين مديريت توليد و عمليات بوده و طي آن تلاش شده است تا مباحث نوين اين رشته مورد بحث قرار گيرد . در فصل به اصول برنامه ريزي حمل و نقل و جابجائي مواد پرداخته شده است . در اين فصل مراحل مختلف روش SHA‌، روشهاي حمل و نقل مواد و تجهيزات حمل و نقل همراه با مطالب مربوط به هر موضوع به تفصيل مورد بحث قرار گرفته است . فصل دوم توليد ناب و توليد در کلاس جهاني را به تفصيل مورد بحث قرار داده و در کنار آن به تشريح توليد فرا صنعتي و محيط پيرامون آن و نيز سيستم توليد چابک پرداخته است . فصل سوم مهندسي معکوس را مورد بررسي قرار داده است. در اين فصل انواع روشها، اهداف ، دستاوردها و کاربردهاي مهندسي معکوس به تفصيل مورد بحث قرار گرفته است . فصل چهارم به مديريت زنجيره تامين کنندگان بر مبناي سيستم‌هاي SAP مي پردازد . در اين فصل اصول بنيادي‌، مباحث اصلي و انواع مديريت زنجيره تامين کنندگان به همراه ساير موضوعات مرتبط به تفصيل مورد بررسي قرار گرفته است . فصل پنجم به تفصيل به تشريح سيستم‌هاي خبره، کاربرد آن و معرفي تعدادي از سيستم‌هاي برنامه‌ريزي فرايند پرداخته است. فصل ششم تئوري محدوديتها و الگوريتم‌هاي موجود در آن را مورد بررسي قرار داده و به تشريح زواياي مختلف بحث پرداخته است . در فصل هفتم فناوري نانوتکنولوژي به تفصيل مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. فصل هشتم سيستم‌هاي حمل و نقل هوشمند، نحوه عملکرد اين سيستم‌ها و انواع مختلف سيستم‌هاي پيشرفته در زمينه‌هاي مختلف را مورد بحث و بررسي قرار داده است. فصل نهم به موضوع نمونه سازي مي پردازد. در اين فصل انواع نمونه سازي، فرايند نمونه سازي مزايا و معايب نمونه سازي به همراه ساير موضوعات مرتبط مورد بحث و بررسي قرار مي‎گيرد (مباحث كلي چهار جلد كتاب نيز در نمودار آمده است) .
در ضميمه پاياني کتاب نيز تعدادي از نشريات خارجي در حوزه مديريت توليد و عمليات آورده شده تا علاقه‌مندان بتوانند از طريق مراجعه به آنها با آخرين مباحث مطرح شده در اين حوزه آشنا شوند .

سخن پاياني
در مجموع به دليل وجود ترکيب خاص در ارائه مطالب ، کتاب از انعطاف پذيري بالائي برخوردار بوده و براي هر دو دسته مديران و دانش پژوهاني که علاقه‌مند به موضوعات مديريتي P/OM و يا تکنيک‌هاي کمي مورد استفاده در P/OM هستند، به خوبي قابل استفاده است. بعلاوه با توجه به اينکه مباحث ويژه جلد چهارم تاکنون به صورت متمرکز در منابع فارسي ديده نشده از اين‌رو در نحوه ارائه مطالب ، تلاش شده است تا کتاب طيف گسترده اي از موضوعات مطرح شده در مديريت توليد و عمليات را در بر بگيرد به گونه اي که علاقه‌مندان اين رشته قادر باشند بدون مراجعه به منابع متعدد‌، مباحث مورد علاقه خود را در آن پيدا کنند . اميد است مورد قبول طبع بلند دانش پژوهان قرار گيرد.