در مراسم اعطاي جوايز سالانه جايزه ملي تعالي سازماني اعلام شد:

ضرورت تدوين مدل‌هاي بومي بهره‌وري

مريم چهاربالش
maryam chaharbalesh@yahoo.com

همه ما بارها و بارها شنيده‌ايم كه «تغيير» اصلي گريزناپذير است؛ اما اين اصل هر چند که در ايران نيز جريان دارد، ولي جنس آن متفاوت است، به همين دليل در بسياري موارد متفاوت است و همين امر باعث تقويت فرهنگ مقاومت در برابر تغيير در بين افراد و سازمانهاي ما شده است، به همين سبب كمتر توانسته ايم در خود و سازمانهاي‌مان انعطاف‌هاي لازم را براي بهره جستن از فرصتهاي حاصل از آن ايجاد كنيم، اما در هر صورت گويي دير يا زود ما نيز با اين تغييرات خو گرفته‌ايم.
سال 85‏، هنگامي كه مراسم اعطاي جايزه ملي تعالي سازماني در اسفندماه در مركز همايش‌هاي صدا و سيما برگزار شد‏، مهندس مفيدي مديرعامل وقت سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران به نكاتي چند اشاره كرد؛ از جمله اينكه نويد داد كه در سال 86 عرصه ارزيابي‌هاي جوايز از حوزه صنعت فراتر خواهد رفت و سازمانهاي خدماتي و شهري نيز مي‌توانند در اين فرآيند ارزيابي مشاركت كنند.
وي همچنين با اشاره به اين نكته كه بين جايزه ملي بهره‌وري و تعالي سازماني تداخل به وجود آمده است، گفت: ارزيابي هر دو جايزه برمبناي مدل EFQM صورت مي‌گيرد، اما بنا شده است براي جلوگيري از انجام کارهاي موازي که بخش زيادي از منابع را نيز به خود اختصاص مي‌دهد؛ از اين پس موسسه استاندارد به عنوان متولي جايزه بهره‌وري، عهده‌دار جايزه کيفيت محصول شود و تعالي سازماني به حوزه رفتار سازماني و بهره‌وري بپردازد.
يك سال گذشت و دوباره اسفندماه رسيد و دوباره نوبت به اعطاي مراسم جايزه ملي بهره‌وري و تعالي سازماني رسيد. اين بار نيز چند متغير ثابت باقي ماند و چند متغير بسيار موثر تغيير كرد.
از جمله تشابه هايي كه مي‌توان به آن اشاره كرد‏، اين بود كه در سال 86 نيز مراسم اعطاي جايزه ملي بهره‌وري و تعالي سازماني در مركز همايش‌هاي صدا و سيما برگزار شد، بسياري از برندگان جوايز همانند سال 85 بودند. به عنوان نمونه همانند سال‌گذشته، ايران‌خودرو، ساپكو‏، فراسان و فولاد مباركه موفق به دريافت تنديس شدند، همچنين بسياري از شركتهايي كه گواهينامه و تقديرنامه دعوت كردند نيز مشترك بودند.
اما فارغ از اين تشابه‌ها، بسياري فضاها تغيير كرده بود، ديگر نه مفيدي سخنران بود و نه طهماسبي وزير صنايع و معادن تا از سياستهاي سال جديد سازمانهاي‌شان در سال جديد بگويند؛ و اين يعني همان عارضه عدم ثبات مديريت در كشور است که به شکل هاي مختلف خود را نشان مي دهد. آنچه درپي مي آيد گزارشي است كوتاه از مراسم سال 1386.

اگر بخواهيم به جايزه سال 1386 برگرديم، بسياري چيزها تغيير كرده بود، همان‌گونه كه از سال گذشته نيز مسئولان اعطاي جايزه اعلام كرده بودند، امسال براي نخستين بار سازمانهاي غيرتوليدي، موسسات خدماتي و سازمان‌هاي عرصه عمومي توانستند خود را با ابزار مدل تعالي سازمان محك بزنند.
در مراسم امسال، اعطاي جوايز نشان داد كه تحولات اعلام شده در سال گذشته تحقق پيدا كرده است؛ از جمله اينكه امسال در بخش عمومي پليس آگاهي موفق به دريافت گواهي تعهد به تعالي سازماني شد و سيداصغر ميرجعفري توانست اين گواهي را كه نشان از تعهد سازمانش به الگوهاي مديريتي دارد، دريافت كند.
در بخش آموزشي نيز دانشكده فني- مهندسي دانشگاه تربيت مدرس موفق به دريافت گواهي تعهد به تعالي شد و اما در بخش بهداشت، درمان و سلامت نيز بيمارستان امام حسين(ع) گواهينامه تعهد به تعالي سازماني دريافت کرد و در رتبه‌اي بالاتر، مركز فوق‌تخصصي شهيد هاشمي‌نژاد تهران موفق به كسب تقديرنامه سه ستاره براي تعالي شد.
گفتني است امسال نيز همانند سال گذشته جوايز اعطايي به سه بخش تقسيم مي‌شد. بخش نخست به سازمانهايي تعلق داشت كه موفق به دريافت گواهي تعهد به تعالي شدند، در اين بخش بيش از 60سازمان و شركت در بخش‌هاي مختلف توليدي و خدماتي موفق به دريافت گواهي تعهد به تعالي شدند.
سطح دوم جوايز به يك سكو بالاتر اختصاص دارد. در اين بخش سازمانهايي كه امتياز بيشتري كسب مي‌كنند تقديرنامه تعالي دريافت مي‌كنند. در سال جاري اين تقديرنامه‌ها به دو بخش سه ستاره و چهار ستاره تقسيم شده بود، اما در نهايت حدود 16سازمان موفق به دريافت اين امتياز شدند.
سطح سوم جوايز همان سطح عالي است كه متقاضيان موفق به دريافت تنديس بلورين مي‌شوند. در اين بخش همان‌گونه كه در بخش مقدمه نيز اشاره شد، سال گذشته چهار شركت فراسان، فولاد مباركه‏، ساپكو و گروه صنعتي ايران خودرو موفق به دريافت تنديس بلورين شدند.
در سال جاري، علاوه بر اين سه شركت، گروه خودروسازي سايپا نيز به اين جمع پيوست و قلعه‌باني هر چند كه ديگر در جايگاه مديريت سايپا حاضر نيست و به عنوان مدير هولدينگ سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران انجام وظيفه مي‌كند، اما به پاس تلاش‌هايش در سايپا، جاي بذرپاش اين جايزه را به نمايندگي از گروه خودروسازي سايپا دريافت كرد.
نكته جالب توجه در جوايز اعطايي امسال، جايگاه صنعت خودرو در بين شركتها و سازمانهاي دريافت‌كننده است. سال گذشته نيز شركتهاي وابسته به مجموعه صنعت خودرو بيش از ساير صنايع سبد جوايز را به خود اختصاص دادند، اما امسال اين امر به شكل گسترده‌تري به چشم مي‌خورد، از جمله اينكه اگر بالاترين سطح جايزه كه همان تنديس مي‌باشد را در نظر بگيريم، در بين 5سازمان دريافت‌كننده، 3سازمان آن خودرويي بودند سايپا، ساپكو و گروه‌صنعتي ايران‌خودرو. در ساير بخش‌ها نيز اين امر به چشم مي‌خورد.

اين برتري گروههاي خودروسازي در ساير شركتهاي دريافت‌كننده گواهي تعهد به تعالي نيز مشاهده مي‌شد، به طوري كه از بين حدود 60دريافت‌كننده گواهي تعهد به تعالي، 15شركت به صورت مستقيم به بخش خودرو تعلق داشت و چند شركت نيز از جمله صنايع مكمل صنعت خودرو محسوب مي‌شدند.
يكي ديگر از ويژگيهاي منحصر به فرد امسال‏، تقدير از يكي از فعالان عرصه صنعت بود كه با حضور وزير صنايع و معادن برگزار شد. در اين مراسم‏، از خدمات چندين دهه‌اي مهندس خليلي مديرعامل شركت بوتان به عنوان يكي از صنعتگران قديمي و فعال كشور تقدير شد.
همچنين در پايان اين مراسم، مهندس محرابيان وزير صنايع و معادن به چند نكته اساسي اشاره كرد. از جمله اينكه وي در جايگاه تبيين كننده سياستهاي كلان بخش صنعت خطاب به مجريان اين جايزه گفت: اگر ما سياست تشويق بخش خصوصي را دنبال مي‌كنيم، اين امر در اهداي جوايزمان نيز بايد پررنگ باشد، بنابراين شايسته است كه از سال آينده مجريان اين مراسم براي بخش خصوصي يك امتياز ويژه قائل شوند.

وي همچنين با اشاره به اهميت مدل‌هاي بومي بهره‌وري گفت: رشد از دو طريق افزايش پيدا مي‌كند: يك روش افزايش توليد است و روش ديگر افزايش بهره‌وري است، اما نكته اينجاست كه ما براي افزايش بهره‌وري راهي جز توسعه دانش و فناوري نداريم و تجربه دنيا نيز نشان داده است كه كشورهاي دنيا بيش از هر چيز از طريق بهره‌وري منابع‌انساني‌شان توانستند مسير ترقي را طي كنند.
محرابيان در همين ارتباط گفت: به عنوان نمونه، بهره‌وري نيروي‌انساني يكي از مهمترين مولفه‌هاي توسعه ژاپن بوده است، اين در حالي است كه اين موضوع در كشور ما كمتر مورد توجه قرار مي‌گيرد و اگر ما علاقه‌مند به افزايش بهره‌وري هستيم، نياز به تدوين مدل‌هاي بومي بهره‌وري داريم تا بتوانيم مولفه‌ها ومتغيرهاي فرهنگي و اجتماعي خود را در آن لحاظ كنيم.
جايزه ملي بهره‌وري و تعالي سازماني سال 1386 نيز همانند سالهاي گذشته به پايان رسيد، با اين تفاوت كه به نظر مي‌رسد با توجه به فراگير شدن اين مدل در سازمانهاي كشور، اين جايزه به سالهاي شكوفايي و اعتلاي خود نزديك مي‌شود. اما بي‌ترديد مي‌توان گفت كه اين جايزه هنوز تا رسيدن به جايگاه مطلوب فاصله دارد، از جمله اينكه افزايش كمي تعداد متقاضيان دريافت جايزه بي‌ترديد در سالهاي آينده، اعطاكنندگان جايزه را با چالشهاي جديدتري روبرو خواهد كرد.
در هر صورت تمام اين تلاشها، فرصتي است براي آنكه بخش صنعت، خدمات و بخش عمومي كشور بتواند خود را در بوته نقد و ارزيابي قرار دهد و مسيري براي بهتر شدن و تعالي خود فراهم آورد كه تمام اين نكات مي‌تواند به پويايي جامعه ايراني بيفزايد.